Dự Án

Viện Bảo Tàng Thuyền Nhân

 

Bối cảnh

  Trước năm 1975, cộng đồng người Việt tại Canada có vào khoảng trên dưới 1 000 người, đa số là các sinh viên miền Nam du học trong Chương Tŕnh Colombo của chính phủ Việt Nam Cộng Hoà hay du học tự túc, và thân nhân của họ.  Những người này phần lớn ở các thành phố như: Montréal, Toronto , Quebec City, Sherbrooke , và Moncton .  Sau khi Việt Nam Cộng Hoà thất thủ vào ngày 30 tháng 4, 1975, hàng ngàn người phải bỏ nước ra đi t́m tự do, không chấp nhận chế độ độc tài Cộng Sản, trong đó có một số người được nhận vào Canada .

  Làn sóng người Việt tị nạn đầu tiên tới Canada, trong khoảng từ năm 1975 tới năm 1978, đặt nền tảng đầu tiên cho cộng đồng người Việt tại các thành phố đă có sẵn một số người Việt kể trên, và lan ra các thành phố khác như: Vancouver, Calgary, Edmonton, Saskatoon, Regina, Winnipeg, London, v.v.

  Làn sóng tị nạn thứ hai khởi đầu với tầu Hải Hồng chở 4 000 người tị nạn lênh đênh trên biển khơi suốt 4 tháng vào năm 1978, không được nuớc nào cho cập bến, cuối cùng được chính phủ Hồng Kông cho phép nhập cảnh.  Sau chuyến tàu này, hàng trăm ngàn người t́m đủ mọi cách để vượt biên t́m tự do, bằng đường biển qua Thái Lan, Mă Lai, Nam Dương, Phi Luật Tân, Hồng Kông, hay bằng đường bộ qua Cam Bốt, bất chấp mọi hiểm nguy như phong ba, băo táp, hải tặc, đói, khát.  Đây là làn sóng tị nạn thứ hai, kéo dài từ năm 1978 tới năm 1986, khi một số quốc gia vùng Đông Nam Á bắt đầu đóng cửa các trại tị nạn, khiến Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiêp Quốc phải can thiệp qua một chương tŕnh gọi là Comprehensive Plan of  Action (CPA), theo đó người vượt biên không c̣n được mặc nhiên coi là tị nạn như trước, mà phải quamột chương tŕnh thanh lọc để thẩm định tư cách tị nạn. 

  Sau hai làn sóng tị nạn kể trên, tuy số người tị nạn được nhận vào Canada có phần giảm bớt so với những năm trước, người Việt tiếp tục được nhận vào Canada qua chương tŕnh đoàn tụ gia đ́nh.  Do đó, nhân số trong cộng đồng người Việt tại Canada gia tăng không ngừng, từ 94 000 vào năm 1991, tới 137 000 năm 1996, 151 000 năm 2001, và 170 000 năm 2005.       

Chương tŕnh định cư người Việt tị nạn tại Canada

  Trong đợt đầu của làn sóng tị nạn, tất cả người Việt tị nạn được nhận vào Canada đều qua chương tŕnh bảo trợ của chính phủ.  Vào năm 1977, bộ luật di trú được cải tổ, theo đó các nhóm tư nhân từ 5 người trở lên, gồm các thường trú dân hoặc công dân Canada có lợi tức hoặc nghề nghiệp vững chắn có thể bảo trợ người tị nạn. 

  Vào đầu năm 1979, khi h́nh ảnh những chiếc tàu tị nạn bị quân đội, cảnh sát của các quốc gia ở Đông Nam Á đẩy ra ngoài khơi, hoăc tin người Việt tị nạn bị hải tặc hăm hiếp, thảm sát, hoặc chết đói, chết khát trên biển cả xuất hiện hầu như hàng ngày trên đài truyền h́nh hoặc trên các báo chí, dân chúng Canada rất xúc động và đều muốn có một biện pháp để cứu vớt những người tị nạn xấu số đó.  Trong bối cảnh này, vào ngày 27 tháng 6, 1979, bà Marion Dewar, lúc đó là Đô Trưởng thành phố Ottawa, triệu tập một phiên họp của các tổ chức từ thiện, các hội đoàn sắc tộc, trong đó có cộng đồng người Việt tại Ottawa, để t́m cách cứu giúp ngưới Việt tị nạn.  V́ lúc đó chính phủ Canada dự định nhận 8 000 người tị nạn cho toàn năm 1979, bà Dewar đề nghị dân chúng Ottawa - - một thành phố với nhân số ở tầm mức trung b́nh tại Canada - - nhận một nửa số đó, tức là 4 000 người qua chương tŕnh tư nhân bảo trợ, để thúc dục chính phủ Canada và các thành phố khác nhận thêm người tị nạn.  Đó là lư do tại sao ChươngTŕnh 4000 (Project 4000) được ra đời.  Kết quả, chỉ hơn một tuần lễ sau khi Chương Tŕnh 4000 được phát động trong một buổi mít tinh có 3 000 người tham dự vào ngày 12 tháng 7, 1979 tại Ottawa Civic Centre, chính phủ Canada tuyên bố sẽ tăng số người tị nạn được nhận vào Canada trong năm 1979 lên 50 000 người. 

  Sau khi thành phố Ottawa khởi xướng Chương Tŕnh 4000, các thành phố khác tại Canada đều phát động phong trào bảo trợ người Việt tị nạn, trong đó đáng kể nhất là chương tŕnh Operation Life Line do Giáo Sư Howard Adelman thành lập ở Toronto,  chương tŕnh bảo trợ của nhóm Mennonite ở Winnipeg, và các nhóm bảo trợ của giáo hội Thiên Chúa Giáo và Giáo Hội Tin Lành tại Canada.

  Chương Tŕnh 4000 ở Ottawa làm việc từ năm 1979 tới năm 1983, và bảo trợ được 3500 người.  Song song với nỗ lực này, cộng đồng người Việt ở khắp nơi, kể cả Ottawa , tự động đứng ra thành lập các nhóm bảo trợ.  Sau đó, với sự h́nh thành của Liên Hội Người Việt Canada, năm 1988 Liên Hội thành lập Ủy Ban Phối Hợp Bảo Trợ NgườiViệt Tị Nạn Canada và kư một hợp đồng chủ (master agreement) với Bộ Di Trú Canada để giúp các hội thành viên trong công tác này.  Trong khoảng 5 năm làm việc với sự cộng tác của Ủy Ban Cứu Ngưới Vượt Biển Hoa Kỳ (Boat People SOS Committee, U.S.A.) tại tiểu bang Virginia, và Ủy Ban Cứu Ngưới Vượt Biển Canada (Boat People SOS, Canada) tại Montréal, từ năm 1988 cho tới khi Ủy Ban chấm dứt hoạt động vào năm 1993, khoảng 1 000 người tị nạn đă được cộng đồng người Việt tại Canada bảo trợ.

 

Động lực

  Năm 2004, Liên Hội Người Việt Canada tổ chức lễ kỷ niệm 25 năm ngày thành lập Chương Tŕnh 4000 tại Ottawa với một cuộc triển lăm với chủ đề Tự do: tặng phẩm vô giá và một bữa dạ tiệc tại Trung Tâm Giải Trí Plant Recreation Centre.  Cuộc triển lăm này được các cơ quan truyền thông ở Canada đặc biệt chú ư và loan tải rộng răi, và đă gây được một phản ứng rất xúc động trong dân chúng Canada .  Do đó, Liên Hội đă quyết định gia hạn cuộc triển lăm từ 10 ngày dự định lúc ban đầu lên tới 5 tuần lễ, và luân chuyển tới các thành phố Toronto và Vancouver .  Ngoài ra, cuộc triển lăm này cũng được các cơ quan truyền thông thế giới như các đài phát thanh RFA ở Hoa Thịnh Đốn, RFI tại Paris, và đài BBC Luân Đôn đề cập tới. 

  Trước các phản ứng mạnh mẽ nói trên, trong buổi họp ngày 20-11-2004 tại Ottawa, Liên Hội Người Việt Canada đă quyết định thành lập Dự Án Viện Bảo Tàng Thuyền Nhân, và ủy thác cho Ban Chấp Hành Liên Hội nghiên cứu việc thực hiện dự án này.

  Ngày 17 tháng 12, 2005, nhân dịp kỷ niệm 30 năm cộng đồng người Việt tại Canada, Liên Hội chính thức tuyên bố phát động Dự án Viện Bảo TàngThuyền Nhân, với dự định sẽ hoàn tất trong ṿng từ 3 năm tới 5 năm.

Mục đích

Mục đích chính của Dự án Viện Bảo TàngThuyền Nhân là để giúp các thế hệ người Việt mai sau, và dân chúng các quốc gia sở tại - - trong đó có Canada - - hiểu rơ lư do tại sao có phong trào người Việt tị nạn; cảm thông với nỗi thống khổ của các thế hệ vượt biên t́m tự do trước đây; ư thức được những thử thách, khó khăn trong quá tŕnh định cư của người Việt tị nạn; và tri ân tấm ḷng nhân đạo, hào hiệp của dân chúng các quốc gia thâu nhận người tị nạn; và hănh diện về các đóng góp của cộng đồng người Việt vào xứ sớ mới.

Viện Bảo Tàng Thuyền Nhân không những sẽ chỉ có các di tích lịch sử, mà c̣n là một Viện Bảo Tàng sống, một địa điểm để trưng bầy các đóng góp của cộng đồng người Việt vào xứ Canada, như các cuộc triển lăm tranh ảnh và tŕnh diễn văn nghệ.       

 Nhu cầu và thực tế

  Từ năm 1995, thành phố Ottawa đă có Đài Kỷ Niệm Việt Nam với bức tượng Mẹ bồng con  của Điêu Khắc Gia Phạm Thế Trung tại trung tâm thành phố, do đó, Viện Bảo TàngThuyền Nhân cần được đặt tại một địa điểm ở gần kề để cho hai công tŕnh này có thể bổ túc cho nhau.  Ngoài ra, v́ cộng đồng người Việt tại Canada c̣n quá non trẻ, và khả năng tài chánh c̣n hạn hẹp so với các cộng đồng khác, Viện Bảo TàngThuyền Nhân v́ vậy cũng sẽ là một công tŕnh xây cất có tính cách khiêm tốn, với chi phí dự trù là 2 triệu Gia kim cho một diện tích thực dụng khoảng 5 ngàn bộ vuông.  Một mặt khác, để có một nguồn tài chánh lâu dài cho ngân qũy bảo tŕ và điều hành, cũng cần dành một phần của toà nhà Viện Bảo Tàng để cho thuê, sinh lợi cho công việc này. 

Chương tŕnh thực hiện

Dự án Viện BảoTàngThuyền Nhân là một dự án có tính cách quan trọng cho cộng đồng người Việt, không những ở Canada mà c̣n ở các nuớc khác nữa, do đó cần một kế hoạch quy mô để thực hiện.  Khoảng thời gian từ 3 năm tới 5 năm dành cho dự án này có thể chia thành các giai đoạn như sau:

Nếu chương tŕnh gây qũy được đồng bào khắp nơi hưởng ứng rộng răi, dự án này có thể hoàn tất vào năm 2008.  Tuy nhiên, để dự pḥng những trở ngại có thể xẩy ra, cần tiên liệu thêm 2 năm nữa để giải quyết những khó khăn nếu có.

Kết luận

  Dự ánViện BảoTàngThuyền Nhân là một mơ ước chung từ bao năm nay của hàng ngàn người trong cộng đồng người Việt tại hải ngoại, dù ra đi t́m tự do bằng nhiều cách khác nhau, nhưng đều mang một hoài băo là giữ ngọn lửa thiêng của tự do, dân chủ, và nhân quyền cho các thế hệ mai sau.  Mơ ước này đă được khởi sự và sẽ trở thành sự thật nếu chúng ta đồng tâm, quyết chí, khắc phục mọi gian nan, trở ngại để thực hiện. 

  Viện Bảo TàngThuyền Nhân sẽ là một tặng phẩm vô giá của chúng ta cho các thế hệ mai sau, cũng như tự do là tặng phẩm vô giá mà các quốc gia trên thế giới đă giành cho người Việt tị nạn trước đây.    

  Dự án Viện Bảo Tàng Thuyền Nhân

Ottawa , 8-1-2006