Phø n» và vÃn ÇŠ båo hành  Nguyen Ngoc Dung, M. Ed
Vietnamese English

 Trܧc h‰t,  chúng tôi xin trân tr†ng cäm Ön quš vÎ, quš bác, và quš anh chÎ, Çã không ngåi thì gi© quš báu, và nhÃt là nh»ng vΠljn tØ các tÌnh khác Çã không ngåi ÇÜ©ng xá xa xôi, không phiŠn ngày nghÌ lÍ, ljn tham d¿ bu°i h¶i thäo v§i chúng tôi hôm nay.

 ThÜa quš vÎ, tØ sáng ljn gi©, chúng ta Çã có dÎp l¡ng nghe nh»ng š ki‰n rÃt quš báu vŠ vai trò cûa ngÜ©i phø n» ViŒt Nam cùng nh»ng công trình Çóng góp cûa ngÜ©i phø n» trong nhiŠu lãnh v¿c: TØ lãnh v¿c sinh hoåt trong xã hi Canada, cho ljn vÃn ÇŠ cân b¢ng gi»a cu¶c sÓng gia Çình và nghŠ nghiŒp; rÒi phø n» v§i vÃn ÇŠ chæm sóc sÙc khÕe, phø n» trong lãnh v¿c doanh thÜÖng, v.v... Chúng ta låi có dÎp ÇÜ®c tìm hi‹u th‰ nào là giá trÎ cao quš và khä næng không th‹ phû nhÆn cûa ngÜ©i phø n» mà væn chÜÖng, sách vª vÅn tØng ÇŠ cao tØ trܧc ljn nay.

 ñŠ tài mà chúng tôi s¡p trình bày cùng quš vÎ ª Çây låi mang m¶t tính cách khác h£n, chúng tôi së không nh¡c ljn nh»ng công trình mà ngÜ©i phø n» Çã Çóng góp, nh»ng thành tích mà ngÜ©i phø n» Çã g¥t hái, vì ÇiŠu này Çã ÇÜ®c ÇŠ cÆp ljn nhiŠu rÒi. Chúng tôi së trình bày m¶t khía cånh khá tiêu c¿c, m¶t khía cånh mà không mÃy ai muÓn ÇŠ cÆp ljn - ngay cä chính bän thân ngÜ©i phø n» cÛng không muÓn nh¡c ljn. ñó là Phø n» và vÃn ÇŠ båo hành trong gia Çình.

 ThÜa quš vÎ, xã hi vÓn có nhiŠu b m¥t, cuc sÓng cûa con ngÜ©i, Ç¥c biŒt là cu¶c sÓng cûa ngÜ©i phø n» cÛng có nhiŠu khía cånh, và quä là phÙc tåp. Chúng ta thÜ©ng chÌ nhìn bŠ ngoài cûa m¶t ngÜ©i mà xét Çoán, Ç‹ mà khen chê, vì chúng ta chÌ có th‹ thÃy ÇÜ®c ljn th‰! Không mÃy ai bi‰t rõ m¶t ngÜ©i n‰u không sÓng gÀn hay ª chung trong cùng m¶t hoàn cänh v§i h†, hay ít ra là n‰u không hŠ ÇÜ®c nghe tâm s¿ cûa h†. HÖn th‰ n»a, không ai Çi ra ngoài låi muÓn phô bày nh»ng gì không tÓt ÇËp. Ai cÛng muÓn bi‹u l¶ cái hay, cái ÇËp cho m†i  ngÜ©i thÃy hÖn là nh»ng cái dª. Vì ai cÛng muÓn ‘cái ÇËp phô ra, xÃu ra ÇÆy låi’.  Vì th‰, có nh»ng bà, nh»ng cô trông bŠ ngoài thÆt là hånh phúc, thÆt là tÜÖi ÇËp, låi Çi Çâu cÛng có ông chÒng phò tá, ai ch£ng khen: ‘G§m, hai ông bà ÇËp Çôi quá!’ ThÆt không còn gì hãnh diŒn hÖn cho ngÜ©i Çàn bà khi ÇÜ®c nghe nh»ng l©i khen cûa dÜ luÆn, vŠ mình và vŠ chÒng mình!

 NhÜng, oái oæm thay, cu¶c sÓng gia Çình và cu¶c sÓng ni tâm cûa ngÜ©i Çàn bà không phäi lúc nào cÛng nhÃt trí v§i cu¶c sÓng bên ngoài. Chúng tôi không muÓn nói 100% phø n» có gia Çình ÇŠu có vÃn ÇŠ cä. Chúng tôi chÌ muÓn nói ljn m¶t hiŒn tÜ®ng khá ph° bi‰n là: có rÃt nhiŠu trÜ©ng h®p trong Çó ngÜ©i phø n» chÎu Çau kh° nhÜng không hŠ hé môi!

 Trong 5 næm nay, chúng tôi ÇÜ®c cái may m¡n là, qua công viŒc, ÇÜ®c ti‰p xúc v§i ngÜ©i phø n», ÇÜ®c l¡ng nghe tâm s¿ cûa h†, chúng tôi ÇÜ®c bi‰t là: có nh»ng ngÜ©i phø n» kh° Çû ki‹u tØ tinh thÀn ljn th‹ chÃt, tØ tài chánh ljn tình cäm.

 Do Çó, møc Çích cûa bài nói chuyŒn cûa chúng tôi hôm nay, nhÜ Çã nói trên, là muÓn chia xÈ cùng quš vÎ s¿ hi‹u bi‰t cûa chúng tôi vŠ khía cånh tiêu c¿c Çó trong cu¶c sÓng Ça diŒn cûa ngÜ©i phø n» mà qua kinh nghiŒm làm viŒc, chúng tôi Çã may m¡n h†c hÕi ÇÜ®c. ñó là cu¶c sÓng gia Çình cûa ngÜ©i phø n»; hay nói cho rõ hÖn, chúng tôi muÓn gi§i hån ÇŠ tài vào: ‘S¿ ngÜ®c Çãi cûa ngÜ©i Çàn ông ÇÓi v§i v®, và tâm trång cûa ngÜ©i Çàn bà trong hoàn cänh gia Çình båo hành’

 ñ‹ có m¶t cái nhìn chính xác hÖn, vŠ tâm trång cûa ngÜ©i phø n», trܧc h‰t chúng ta cÀn tìm hi‹u:
 

• Th‰ nào là s¿ ngÜ®c Çãi ngÜ©i v® (wife abuse)?
• Nh»ng huyŠn thoåi vŠ hiŒn tÜ®ng s¿ ngÜ®c Çãi ngÜ©i v®, hay nh»ng thành  ki‰n cûa xã h¶i vŠ vÃn ÇŠ ngÜ©i Çàn bà bÎ ngÜ®c Çãi.
• Lš do tåi sao mà ngÜ©i Çàn bà bÎ hành hå kh° sª mà vÅn ti‰p tøc sÓng v§i  ngÜ©i chÒng mà không chÎu r©i bÕ gia Çình.
• Chu kÿ cûa s¿ ngÜ®c Çãi hay s¿ tái diÍn hoài hoài cûa nån båo hành.

 ThÜ©ng thÜ©ng, ngÜ©i ta ÇÎnh nghiã: hành hå v® là s¿ xº døng sÙc månh Ç‹ tÃn công ngÜ©i v®, mà không có s¿ ÇÒng š nào cûa ngÜ©i v®. NhÜng Ç‹ cho ÇÀy Çû hÖn, chúng tôi xin ÇÎnh nghïa nhÜ sau:

 Hành hå v® là s¿ xº døng võ l¿c trÃn áp ngÜ©i v®, làm kh° ngÜ©i v® vŠ th‹ xác ho¥c vŠ tài chánh, ho¥c vŠ tinh thÀn, ho¥c có khi vŠ tình døc n»a, Ç‹ chÙng tÕ uy quyŠn cûa ngÜ©i chÒng ÇÓi v§i ngÜ©i v®, và làm cho ngÜ©i v® phäi khuÃt phøc mình.

ñÎnh nghïa vØa rÒi Çã cho thÃy s¿ hành hå ngÜ©i Çàn bà có nhiŠu hình thÙc:
 

• Có khi làm t°n thÜÖng vŠ th‹ chÃt nhÜ: Çánh ÇÆp, gây thÜÖng tích (physical  abuse);
• Có khi làm Çiêu ÇÙng vŠ tinh thÀn: ch£ng hån nhÜ ÇÓi xº lånh lùng, coi rÈ  ngÜ©i v®, so sánh v§i ngÜ©i Çàn bà khác, làm cho ngÜ©i v® cäm thÃy tûi  thân, phiŠn mu¶n, v.v... (emotional abuse);
• Ho¥c có khi ki‹m soát vŠ tài chánh: n¡m gi» tiŠn båc, cûa cäi, không cho  ngÜ©i Çàn bà quyŠn quy‰t ÇÎnh gì cä (financial abuse);
• Ho¥c làm t°n thÜÖng danh d¿ b¢ng nh»ng l©i lë n¥ng nŠ, không ÇÜ®c lÎch  s¿ (verbal abuse);
• Låi có khi còn làm cho ngÜ©i Çàn bà khi‰p s® vŠ phÜÖng diŒn tình døc,  cÛng chÌ vì ngÜ©i Çàn ông có nh»ng hành vi không ÇÜ®c ÇËp trong khi ân  ái v§i v®, v.v... (sexual abuse).

 S¿ ngÜ®c Çãi v® có nhiŠu hình thÙc nhÜ th‰ mà ch£ng ai hay bi‰t n‰u ngÜ©i Çàn bà không nói m¶t l©i than thª. Ÿ Çây, chúng ta cÀn phäi Ç¥t câu hÕi: ‘Tåi sao ngÜ©i Çàn ông låi Çánh v®?’ Chúng ta hãy thº tìm hi‹u xem nguyên nhân sâu xa nào Çã ÇÜa ljn viŒc ngÜ®c Çãi, hành hå v®.

Nh»ng huyŠn thoåi vŠ hiŒn tÜ®ng s¿ ngÜ®c Çãi ngÜ©i v®, hay nh»ng thành ki‰n cûa xã hi vŠ vÃn ÇŠ ngÜ©i Çàn bà bÎ ngÜ®c Çãi.

 H£n quš vÎ Çã rõ, xã h¶i loài ngÜ©i tØ bao nhiêu th‰ k› nay Çã cho phép, khuy‰n khích, h‡ tr® ngÜ©i Çàn ông Çóng vai trò chû chÓt trong gia Çình, có khá nhiŠu quyŠn trong nhiŠu lãnh v¿c, k‹ cä lãnh v¿c Çàn áp v®. Và ngay trong quÀn chúng Çã có rÃt nhiŠu thành ki‰n sai lÀm vŠ vÃn ÇŠ hành hung phø n». Nh»ng thành ki‰n này có th‹ coi nhÜ là nh»ng huyŠn thoåi dung túng cho ngÜ©i Çàn ông, ÇÒng th©i làm ngÜ©i Çàn bà phäi chÎu vây hãm trong båo hành cûa gia Çình.

1.  M¶t trong nh»ng huyŠn thoåi Ãy là quÀn chúng tin r¢ng vÃn ÇŠ hành hå v® chÌ là m¶t hiŒn tÜ®ng m§i Çây, chÙ tØ xÜa Çâu có! S¿ th¿c thì hiŒn tÜ®ng này Çã có tØ lâu l¡m và thÆm chí Çã ÇÜ®c luÆt pháp qui ÇÎnh. Ch£ng hån, m¶t ÇÎnh luÆt khá ph° bi‰n thÜ©ng ÇÜ®c ÇŠ cÆp ljn hiŒn nay là luÆt ‘Rule of thumb’ chính Çã b¡t nguÒn tØ luÆt sÓng chung ª bên Anh næm 1767. Theo Çó, ngÜ©i Çàn ông ÇÜ®c quyŠn trØng phåt v® b¢ng m¶t cây thܧc không r¶ng quá m¶t ngón tay cái. Còn ª Canada thì phäi mãi ljn 1968 khi luÆt ly dÎ liên bang ÇÜ®c thông qua thì vÃn ÇŠ hành hå th‹ xác và tâm thÀn m§i ÇÜ®c coi là b¢ng c§ Ç‹ ly dÎ. Trܧc Çây khoäng hai ba chøc næm, ª Canada rÃt thÎnh hành ch‰ Ƕ phø hŒ và không thi‰u gì cänh Çàn bà bÎ coi rÈ hÖn Çàn ông.

 Ÿ ViŒt Nam, chính ch‰ Ƕ Kh°ng giáo Çã Ç¥t ngÜ©i Çàn ông vào cÜÖng vÎ cûa m¶t ngÜ©i chû trong gia Çình và ngÜ©i Çàn bà chÌ là thÙ y‰u. ñàn ông có Çû thÙ quyŠn, ngay cä quyŠn dùng båo l¿c ÇÓi v§i v®, mà ngÜ©i Çàn bà cÛng ít khi dám thª than. N‰u có m¶t lúc nào Çó, ngÜ©i Çàn bà cäm thÃy phÄn uÃt, có ‘giang tay muÓn d¿t tÖ hÒng’ thì cÛng khó mà thoát ra ÇÜ®c cái cänh phÛ phàng do nån båo hành gây nên!

 Låi n»a, chính ngÜ©i Çàn bà cÛng Çã ÇÜ®c giáo døc, khuy‰n khích Ç‹ chÃp nhÆn r¢ng ngÜ©i Çàn ông có uy quyŠn ÇÓi v§i v®, cho nên chÌ cÀn phøc tùng chÒng cho gia Çình ÇÜ®c êm Ãm. Và s¿ kiŒn phøc tùng Çó Çã có tØ lâu ª Âu cÛng nhÜ Á, và ÇÜ®c b¡t nguÒn tØ Ç©i sÓng b¶ låc: ngÜ©i Çàn ông là chû gia Çình, là phái månh, có sÙc vóc, phäi Çi ra ngoài ki‰m æn và có b°n phÆn phäi che chª, bäo vŒ ngÜ©i v®. NgÜ©i v® chÌ viŒc ª nhà chæm sóc viŒc nhà cºa, con cái và nÃu æn mà thôi. Th‰ rÒi tØ ch‡ bäo vŒ, che chª cho ljn nh»ng Çàn áp cÛng không xa.

 Không nh»ng th‰, ngÜ©i ta Çã coi hiŒn tÜ®ng Çánh v® là m¶t chuyŒn rÃt thÜ©ng, rÃt t¿ nhiên. Câu ca dao sau Çây Çû chÙng tÕ ÇiŠu Ãy:

 ChÒng Çánh thì Çánh ch£ng chØa,
 VÅn gi» mãi tÆt cùi dØa bánh Ça!

 ThÆt oan cho ngÜ©i phø n», vì tØ trܧc ljn gi©, ngÜ©i nghe cÛng t¿ nhiên nghe, không phäi bÆn tâm vŠ hiŒn tÜ®ng ‘chÒng Çánh’ cä! Vì ngÜ©i ta coi Çó là viŒc rÃt bình thÜ©ng, không có gì phäi tìm hi‹u hay th¡c m¡c. NhÜ th‰ Çû rõ: chuyŒn áp ch‰ Çàn bà là chuyŒn có thÆt tØ lâu Ç©i l¡m và Çã tØng ÇÜ®c xã hi thØa nhÆn.

2.  S¿ båo hành trong gia Çình chÌ xäy ra trong gi§i ngÜ©i nghèo, ho¥c nh»ng ngÜ©i ít h†c mà thôi. ThÓng kê Çã cho bi‰t hành hå phø n» là m¶t hiŒn tÜ®ng ph° bi‰n, xäy ra trong bÃt kÿ tÀng l§p xã h¶i nào, kÈ cä ngÜ©i nghèo lÅn ngÜ©i giàu, ngÜ©i có h†c cÛng nhÜ ngÜ©i thÃt h†c, và xäy ra dܧi nhiŠu dång.

3. VÃn ÇŠ båo hành ÇÓi v§i v® không phäi là m¶t vÃn ÇŠ ph° bi‰n. Th¿c ra, theo nghiên cÙu m§i Çây, thì cÙ trong næm ngÜ©i Çàn ông sÓng chung v§i phø n» låi có m¶t ngÜ©i thú nhÆn Çã dùng båo l¿c ÇÓi v§i Çàn bà.

4. ñàn bà chính là nguyên nhân gây ra chuyŒn, cho nên n‰u có bÎ Çánh ÇÆp cÛng là Çáng. NhÜng, vÃn ÇŠ Ç¥t ra ª Çây là: không m¶t ngÜ©i Çàn bà nào låi xÙng Çáng bÎ Çánh ÇÆp h‰t. Ch£ng qua chÌ là ngÜ©i Çàn ông muÓn bào ch»a cho cái t¶i hung hãn cûa mình. Và n‰u quä ngÜ©i Çàn bà có l‡i Çáng bÎ Çánh ÇÆp thì ngÜ©i Çàn ông n‰u có l‡i cÛng Çáng bÎ Çánh ÇÆp hay sao?

5. Nh»ng ngÜ©i Çàn ông tÃn công v® là nh»ng ngÜ©i có vÃn ÇŠ tâm thÀn. ViŒc Çàn áp v® Çã thành m¶t thói quen ÇÓi v§i m¶t ngÜ©i Çàn ông không bi‰t tôn tr†ng v®. Bªi vì n‰u quä h† có vÃn ÇŠ tâm thÀn thì tåi sao ª ch‡ làm viŒc låi không cÜ xº bÃt bình thÜ©ng v§i chû, ho¥c trút cÖn giÆn lên ÇÒng nghiŒp? Và tåi sao trong khi ÇÓi v§i ngÜ©i ngoài thì låi rÃt khôn khéo, mà lúc ª nhà thì låi bi‹u l¶ cÖn giÆn d» mt cách dÍ dàng. Do Çó, vÃn ÇŠ tâm thÀn chÌ là m¶t cách nói Ç‹ bào ch»a cho ngÜ©i Çàn ông Çánh v®.

6. NgÜ©i Çàn ông Çánh v® là tåi uÓng rÜ®u say. ñó låi chÌ là m¶t l©i bào ch»a. RÜ®u chÌ có th‹ làm cho ngÜ©i Çàn ông trª nên hung hãn thêm, chÙ không phäi là nguyên nhân chính Ç‹ Çánh ÇÆp v®. NgÜ©i Çàn ông chÌ muÓn dùng rÜ®u Ç‹ chÙng tÕ quyŠn l¿c cûa mình và áp ch‰ ngÜ©i v® cho dÍ. ñ° tåi rÜ®u chÌ là Ç‹ chåy t¶i và trÓn trách nhiŒm.

7. Nh»ng ngÜ©i Çàn bà Çang mang thai thÜ©ng ít bÎ Çánh ÇÆp: nhÜng th¿c ra không phäi. Chính nh»ng ngÜ©i Çàn bà dang mang thai m§i là kÈ bÎ hi‰p Çáp nhiŠu nhÃt. Vì ngÜ©i Çàn ông muÓn áp ch‰ v® thì phäi tìm ch‡ y‰u th‰ cûa v® Ç‹ hæm d†a và b¡t v® làm theo š mình. Do Çó mà thÓng kê Çã cho thÃy nh»ng ngÜ©i Çang lúc mang thai là nh»ng lúc có th‹ bÎ hành hå nhiŠu nhÃt,và Çành phäi chÎu khuÃt phøc cho ÇÜ®c yên thân khi bÎ chÒng Çàn áp.

8. ñàn ông bÎ v® hành hå cÛng nhiŠu l¡m chÙ! Vø Çàn ông bÎ truy tÓ vŠ t¶i hành hung v® ª tÌnh Ontario lên t§i 93%. TrÜ©ng h®p Çàn bà bÎ truy tÓ là Çánh chÒng, n‰u có ch£ng qua chÌ là do chính ngÜ©i chÒng Çi kiŒn ngÜ®c låi ho¥c vì do ngÜ©i chÒng muÓn t¿ bào ch»a cho mình.

9. Ngoài ra, nh»ng ngÜ©i Çàn bà ÇÜ®c chÒng bäo lãnh có th‹ là cái møc tiêu ngÜ©i Çàn ông Çe d†a và khÓng ch‰.  TÃt cä nh»ng huyŠn thoåi hay nh»ng ÇiŠu tin tܪng sai lÀm trên trong quÀn chúng Çã phän änh m¶t s¿ th¿c là: xã h¶i loài ngÜ©i, träi qua bao nhiêu th‰ hŒ, cä ñông lÅn Tây, Çã m¥c nhiên công nhÆn và phø h†a v§i vai trò chû Ƕng cûa ngÜ©i Çàn ông trong gia Çình và s¿ ngÜ®c Çãi v® là m¶t vÃn ÇŠ không Çáng quan tâm!

 VÆy thì, coi rÈ s¿ båo hành ÇÓi v§i phø n» chính Çã b¡t nguÒn tØ quan niŒm kÿ thÎ nam n» (sexism) vÓn Çã có tØ lâu trong xã h¶i loài ngÜ©i. Chính s¿ kÿ thÎ này ÇÜa ljn s¿ bÃt bình Ç£ng, bình quyŠn trong xã h¶i, b¡t ÇÀu là tØ trong gia Çình. Do Çó, n‰u m‡i ngÜ©i chúng ta, k‹ cä phø n» mà phá bÕ ÇÜ®c nh»ng huyŠn thoåi trên thì m§i có th‹ ngæn ch¥n hay giäm thi‹u nån hành hå và ngÜ®c Çãi ngÜ©i Çàn bà.

Tåi sao ngÜ©i Çàn bà bÎ hành hå, ngÜ®c Çãi mà vÅn ti‰p tøc sÓng trong cänh båo hành?

 Có rÃt nhiŠu lš do khi‰n ngÜ©i phø n» không dÍ gì r©i bÕ ngÜ©i chÒng. Ch£ng hån, thành ki‰n xã h¶i vŠ vai trò cûa ngÜ©i phø n», thái Ƕ cûa ngÜ©i chung quanh ÇÓi v§i viŒc Çàn bà bÎ hành hung, và nhÃt là trång thái tâm lš phÙc tåp cûa ngÜ©i phø n» khi bÎ ngÜ®c Çãi.

 Ba y‰u tÓ chính Çó Çã tác Ƕng änh hܪng, Çã ràng bu¶c ngÜ©i Çàn bà sÓng chung v§i ngÜ©i chÒng Çã tØng Çánh ÇÆp mình nhiŠu khi ljn tàn nhÅn. Chúng tôi xin trình bày nh»ng lš do Çó nhÜ sau :

1. Thành ki‰n sai lÀm cûa xã h¶i vŠ vai trò cûa ngÜ©i phø n» Çã æn sâu vào tÜ tܪng cûa h†. LÃy chÒng là phäi gánh vác giang san nhà chÒng, gánh luôn cä tính tình thô båo cûa ngÜ©i chÒng, và b°n phÆn cûa ngÜ©i phø n» là phäi làm cho gia Çình ÇÜ®c hånh phúc. N‰u chÒng cÜ xº tŒ là tåi v® không khéo léo, chÒng Çi chÖi b©i, c© båc là tåi v® không bi‰t khuyên ræn, Çành cÙ phäi ngÆm Ç¡ng nuÓt cay, vì nói:
 ChÒng em nó ch£ng ra gì
 T° tôm, xóc dïa nó thì chÖi hoang
 Nói ra xÃu thi‰p h° chàng
 Nó giÆn nó phá tan hoang cºa nhà

 RÒi n‰u chÒng có v® bé cÛng là tåi ngÜ©i Çàn bà Çó không bi‰t cách, v.v... và v.v... Træm nghìn l‡i cûa ngÜ©i chÒng ÇŠu Ç° tåi ngÜ©i v®. ñã th‰, chính ngÜ©i phø n» cÛng quan niŒm r¢ng chuyŒn gia Çình là chuyŒn riêng, không muÓn ‘våch áo cho ngÜ©i xem lÜng’ và càng gi» kín càng tÓt. Ngoài ra, xÜa nay ngÜ©i ta vÅn quan niŒm r¢ng gia Çình gÒm có ÇÀy Çû cä cha lÅn mË là mt gia Çình lš tܪng. M¶t khi v® chÒng ly dÎ thì gia Çình ly tán ‘con không cha nhÜ nhà không nóc’.

2. Thái Ƕ cûa ngÜ©i chung quanh: ngÜ©i chung quanh (hàng xóm, gia Çình, bån bè, ÇÒng nghiŒp...) Çã Çáp Ùng låi hoàn cänh kh° tâm cûa ngÜ©i Çàn bà mt cách thi‰u hi‹u bi‰t. Có khi tÕ thái Ƕ ng© v¿c, ho¥c có khi låi th© Ö, lãnh Çåm, ho¥c là mÌa mai, chê trách v.v... Do Çó, ngÜ©i phø n» thÜ©ng cäm thÃy lÈ loi, cô th‰, tÓt hÖn h‰t là không chia xÈ v§i ai vì ch£ng ai hi‹u mình. ThÆm chí có khi låi có khuynh hܧng h‡ tr® cho ngÜ©i chÒng là khác! Chính vì th‰ mà chúng ta không ngåc nhiên khi thÃy nhiŠu ngÜ©i Çàn bà cÙ phäi chÎu Ç¿ng mãi cänh bÎ ngÜ®c Çãi mà không sao thoát ra ÇÜ®c.

3. Ngoài hai lš do trên, m¶t lš do thÙ ba cÛng rÃt quan tr†ng Çã khi‰n ngÜ©i phø n» không th‹ d©i bÕ ngÜ©i chÒng, Çó là: trång thái tâm lš khá phÙc tåp cûa ngÜ©i phø n».

a. Trܧc h‰t là tâm trång Çau ǧn (cä vŠ th‹ chÃt và tinh thÀn), buÒn tûi (cho thân phÆn và cho hoàn cänh cûa mình), rÒi nh§ ti‰c (nh»ng k› niŒm ÇËp cÛ mà cÓ quên Çi nh»ng hành Çng không ÇËp cûa ngÜ©i chÒng), và tÕ ra ân hÆn r¢ng vì mình mà chÒng mình phäi ra tòa, rÒi låi t¿ trách mình Ç‹ rÒi càng thÃy kh° tâm hÖn! Ngoài ra, ngÜ©i phø n» còn có khuynh hܧng nói b§t Çi nh»ng hành vi cûa chÒng, cÓt Ç‹ làm nhË t¶i cho ngÜ©i chÒng, coi nhÜ là s¿ ngÜ®c Çãi chÌ xäy ra rÃt hi‰m và rÃt nhË, ‘không có gì’ hay ‘không sao cä’... ñã có rÃt nhiŠu phø n» bÎ chÒng Çánh ÇÆp ljn tr†ng thÜÖng, ljn khi ÇÜ®c g†i ra tòa, låi xin tha cho chÒng, viŒn c§ r¢ng ch£ng qua chÒng mình l« tay Çøng phäi mà gây thÜÖng tích chÙ không phäi cÓ š Çánh v®. Trong khi Çó thì nhà thÜÖng có b¢ng c§ và cänh sát có biên bän.

b. Ngoài ra vì vÃn ÇŠ danh d¿ cá nhân mà ngÜ©i phø n» không muÓn tÕ ra mình thÃt th‰ trܧc dÜ luÆn. Do Çó không muÓn xa chÒng. Không muÓn xa chÒng vì còn hy v†ng: m¥c dù bÎ chÒng ÇÓi xº tŒ båc, ngÜ©i phø n» vÅn có hy v†ng r¢ng ngÜ©i chÒng së hi‹u mình hÖn, và së thay Ç°i tº t‰ hÖn. CÛng chính vì nh»ng š nghï loanh quanh Ãy mà ‘Çi cÛng dª, ª cÛng không xong’.

 NgÜ©i phø n» cäm thÃy b‰ t¡c, khó xº trí, và lâm vào tình trång ‘ti‰n thoái lÜ«ng nan’ mà chÌ có Ç¥t mình vào hoàn cänh cûa h† ta m§i có th‹ thÃu cäm ÇÜ®c n‡i Çau kh° và tâm trång dày vò cûa h†. N‡i khó khæn nhÃt là phäi quy‰t ÇÎnh, mà ngÜ©i phø n» trong cÖn khûng hoäng không th‹ quy‰t ÇÎnh ÇÜ®c gì. Chính vì th‰ mà thÜa quš vÎ, nån båo hành låi tái diÍn.

 NhÜ Çã phân tích ª trên, ngÜ©i phø n» vì còn n¥ng tình cäm ÇÓi v§i ngÜ©i chÒng, mà thành ra cÙ bÎ hoàn cänh nó trói buc, dày vò, mà không sao thoát ra ÇÜ®c. RÒi vì không có lÓi thoát nên luôn luôn phäi sÓng trong tình trång ‘ª không yên °n, ngÒi không v»ng vàng’. Vì ngÜ©i chÒng nay d†a, mai hæm, ho¥c gây phiŠn não cho v®.

 ñ‰n khi cÖn sóng gió qua Çi, gia Çình trª nên êm th¡m låi, thì tܪng nhÜ không còn hånh phúc nào b¢ng. ‘Sau cÖn mÜa tr©i låi sáng’, m§i ÇÀu thì tܪng là hai ngÜ©i yêu nhau thÆt, hÖn cä lúc ban ÇÀu n»a. NhÜng rÒi m¶t ngày, chuyŒn bÃt hòa låi xäy ra, ngÜ©i chÒng quay trª låi bän tính cÛ, hành Ƕng vÅn hung hæng nhÜ xÜa; NhÜng lÀn này thì cÜ©ng Ƕ có khi còn khÓc liŒt hÖn. NgÜ©i ta Çã quen thói Çàn áp mÃt rÒi! Th‰ là nån båo hành tái diÍn. Chúng tôi tåm g†i Çó là ‘cái vòng luÄn quÄn cûa s¿ båo hành’. Riêng ngành xã h¶i h†c g†i là ‘cycle of abuse’. Mà có muÓn thoát ra khÕi cÛng không phäi là dÍ. Mà, kh° n‡i, ngay cä khi có thoát ra rÒi thì ngÜ©i phø n» cÛng ch£ng sung sܧng gì. Tâm trång lúc này càng cäm thÃy tûi thân, cô th‰, và t°n thÜÖng (vulnerable). Phäi Ç®i ljn m¶t th©i gian lâu l¡m m§i tìm låi ÇÜ®c s¿ yên °n cho tâm hÒn và cu¶c sÓng.

Nån hành hung Çã Ç‹ låi änh hܪng rÃt tai håi cho ngÜ©i v® và cho cä con cái n»a.

1. M¶t khi nån ngÜ®c Çãi phø n» còn tÒn tåi thì änh hܪng tai håi cûa nó trên vÃn ÇŠ sÙc khoÈ và s¿ sÓng còn cûa phø n» càng sâu r¶ng. Nó không chÌ có änh hܪng tai håi vŠ m¥t th‹ chÃt (nhÜ bÎ nhÙc ÇÀu, Çau lÜng, Çau bøng, æn không ngon, ngû không yên vì bÎ chÒng hæm d†a...) mà còn tai håi vŠ m¥t tinh thÀn (cäm thÃy chán nän, thi‰u nghÎ l¿c, t¿ tin vào chính mình) ho¥c vŠ m¥t tâm lš (s® hãi, hÓt hoäng, lo âu, cäm thÃy mình kém cÕi,...).

 S¿ hành hå còn có änh hܪng sâu xa ljn thái Ƕ, cº chÌ cûa ngÜ©i Çàn bà (ÇiŒu b¶ kém linh hoåt, do Çó, nhiŠu lúc nhÜ thÄn th©, hay quên, hÍ ai Ƕng ljn thì dÍ xúc Ƕng, dÍ khóc...), cÛng phäi Ç®i m¶t th©i gian lâu m§i trª låi bình thÜ©ng. Có khi s¿ hành hå, ngÜ®c Çãi còn có hÆu quä trÀm tr†ng là gây nên cái ch‰t chóc cho ngÜ©i Çàn bà n»a là khác.

2. Ngoài ra, chúng ta cÛng không th‹ phû nhÆn änh hܪng tai håi cûa nån båo hành ÇÓi v§i con cái. Con cái sÓng trong cänh gia Çình båo hành thÜ©ng có hai cách phän Ùng:

• Cách thÙ nhÃt là rút lui, lÄn tránh v§i mt thái Ƕ tiêu c¿c, không muÓn ti‰p xúc v§i ai; Chúng cäm thÃy buÒn phiŠn ho¥c vì thÃy cänh không vui trong gia Çình, con trai thì bÃt mãn, con gái trª nên nhút nhát.
• Cách thÙ hai là phän Ùng m¶t cách månh më. Con trai h†c ÇÜ®c thái Ƕ và cº chÌ hung båo cûa bÓ, cho r¢ng Çàn ông cÀn chÙng tÕ quyŠn l¿c ÇÓi v§i Çàn bà, cø th‹ là v® mình; Con gái thì h†c ÇÜ®c cách chÎu Ç¿ng thø Çng cûa mË, không dám nói lên, không dám phän Ùng. ñ‰n khi có gia Çình cÛng quen thói phøc tùng, và n‰u chÒng có Çánh thì cÛng quen chÃp nhÆn r¢ng Çã là v® thì có bÎ Çánh cÛng phäi ráng chÎu.

 ThÜa quš vÎ, ‘thÎt da ai cÛng là ngÜ©i...’. Có th‹ nói, viŒc ngÜ®c Çãi v® là m¶t phÀn cûa cu¶c sÓng gia Çình hiŒn Çåi. Hai mÜÖi næm vŠ trܧc, vÃn ÇŠ hành hå th‹ chÃt ngÜ©i v® còn là m¶t hiŒn tÜ®ng ÇÜ®c che dÃu. Mãi ljn khoäng thÆp niên gÀn Çây, cùng v§i s¿ hܪng Ùng cao trào phø n» th‰ gi§i, các t° chÙc giúp phø n» Çã m†c lên kh¡p nÖi, v§i s¿ h‡ tr® cûa chính quyŠn, các nhà tåm trú, sách vª, báo chí, truyŠn thanh, truyŠn hình. RÒi nh»ng bu°i h¶i thäo, diÍn Çàn cûa phø n» Çã gây m¶t phong trào khá thÎnh hành. NgÜ©i ta Çã månh dån Çem vÃn ÇŠ ra bàn cãi, thách thÙc Ç‹ Çòi hÕi cho b¢ng ÇÜ®c quyŠn cûa ngÜ©i phø n».

 Dù sao Çi n»a cÛng phäi thành th¿c mà công nhÆn r¢ng, Çây là m¶t vÃn ÇŠ phÙc tåp. Nó làm cæng th£ng tinh thÀn, nó làm dày vò cäm xúc cûa ngÜ©i trong cu¶c. Nó diÍn ra tØ vÃn ÇŠ mÃt tin tܪng vào ngÜ©i sÓng chung, bÃt ÇÒng š ki‰n gi»a hai bên, rÒi cÖn giÆn d» n° bùng. Ti‰p Çó là nh»ng n‡i kinh hoàng, nh»ng cÖn khûng hoäng ÇÜa ljn s¿ rån v« trong gia Çình. S¿ th¿c hi‹n nhiên là th‰, nhÜng ngÜ©i ta vÅn ngåi nói lên, ngåi nghe, và nhÃt là ngåi xem nh»ng hình änh, sách báo, phim änh chi‰u vŠ hiŒn tÜ®ng này.

 NgÜ©i ta ai cÛng ngåi nhìn s¿ thÆt vì nó phÛ phàng quá! Và vì xÜa nay, ngÜ©i ta quan niŒm r¢ng gia Çình là m¶t cái gì ÇËp nhÃt, thiêng liêng nhÃt, Çang nâng niu, trìu m‰n, và nÜÖng t¿a. M¶t nÖi trú an toàn và yên °n nhÜ trên thiên Çàng, m¶t nÖi mà ngÜ©i ta có th‹ cªi áo, xoã tóc, bÕ m¥t nå Ç‹ trª thành chính ta, m¶t nÖi mà chúng ta ÇÜ®c yêu thÜÖng và ÇÜ®c chÃp nhÆn không ÇiŠu kiŒn, m¶t nÖi chúng ta có th‹ trܪng thành và h†c hÕi vŠ chính mình và vŠ ngÜ©i khác. LiŒu nÖi Ãy có còn tÒn tåi hay không? Có lë ÇÓi v§i m¶t sÓ gia Çình Çó là kinh nghiŒm giäi phóng, nhÜng ÇÓi v§i nhiŠu gia Çình khác thì, ... thÜa quš vÎ, gia Çình là m¶t nhà tù!

 Chua chát thay, n‰u so sánh v§i nhiŠu phø n» khác sÓng trên ÇÜ©ng phÓ thì s¿ an toàn cûa nh»ng ngÜ©i ª nhà còn kém xa. Tåi sao? Bªi vì s¿ hành hung tåi nhà thÜ©ng ÇÜ®c che dÃu kÏ, và Çã ÇÜ®c xã h¶i ngøy trang dܧi nh»ng danh tØ nhÜ ‘hành hå ngÜ©i phÓi ngÅu’ (spouse abuse), båo hành trong hôn nhân (marital violence), s¿ Çánh l¶n cûa Çôi lÙa (couple battering), båo hành trong gia Çình (domestic violence), v.v... Chính nh»ng danh tØ này Çã làm che lÃp vÃn ÇŠ, làm sai låc Ƕc giä, và m© äo s¿ kiŒn.

 Chúng ngø š nhÜ là hai ngÜ©i sÓng chung v§i nhau, m‡i bên ÇŠu là thû phåm ÇÒng ÇŠu ho¥c cÛng là nån nhân trong vø båo hành vÆy. Và s¿ kiŒn båo hành xäy ra có thÜ©ng xuyên hay không và có trÀm tr†ng hay không ÇŠu là do l‡i ÇÒng ÇŠu cûa cä hai bên. ñiŠu này th¿c ra không phäi nhÜ vÆy. VÃn ÇŠ chính ª Çây là: ai muÓn làm chû, và ai là ngÜ©i có quyŠn l¿c trong gia Çình? Có th¿c s¿ ngÜ©i Çàn bà ‘Çánh nhau’ v§i chÒng hay không? hay chÌ là Ç‹ t¿ vŒ, Ç‹ phän kháng?

 NgÜ©i Çàn bà khi sÓng trong hoàn cänh bÎ Çe d†a thÜ©ng xuyên, bÎ hà hi‰p ÇŠu ÇŠu thì mãi rÒi cÛng có ngày phäi quy‰t ÇÎnh ra Çi, dù quy‰t ÇÎnh có khó khæn Çi n»a. Nºa vì phân vân, ngÀn ngåi, nºa vì vÜÖng vÃn nh»ng k› niŒm cÛ, thÆt rõ ràng

     Dùng d¢ng khi bܧc chân ra,
     C¿c træm nghìn n‡i d¥n ba bÓn lÀn.

 TŒ håi hÖn n»a là, phÀn Çông nh»ng vø båo hành trong gia Çình ÇŠu nh¢m vào phø n» và trÈ em. Do Çó, cÀn phäi nhÆn ÇÎnh r¢ng m¶t khi nån hành hung phø n» giäm b§t thì chúng ta cÛng có th‹ giäm b§t m¶t cách h»u hiŒu vÃn ÇŠ trÈ em bÎ ngÜ®c Çãi. TÃt cä nh»ng n‡ l¿c Ç‹ nâng cao s¿ an toàn cûa phø n» cÛng là Ç‹ gián ti‰p bäo Çäm s¿ an toàn cho trÈ em, trong nhiŠu trÜ©ng h®p.

 CÛng nhÜ bao ngÜ©i phø n» khác, ngÜ©i Çàn bà ViŒt Nam sÙc chÎu Ç¿ng có hån. H† cÛng Çã n‰m Çû mùi m¥n, nhåt, chua, cay, lÅn ng†t bùi. Duy có cái cänh gi‰c móc, chºi b§i, Çánh ÇÆp, hành hå tinh thÀn, ki‹m soát tài chánh, khÓng ch‰ t¿ do thì không ai có th‹ chÎu mãi ÇÜ®c. N‡i kh° cûa ngÜ©i phø n» thì thiên hình vån trång, không phäi nó chÌ xäy ra trong lúc sÓng chung v§i ngÜ©i chÒng mà ngay cä sau khi Çã chia tay h®p pháp rÒi. L¡m ngÜ©i Çàn ông cÛng vÅn cÓ nghï là ngÜ©i v® thu¶c vŠ mình và ra sÙc quÃy nhiÍu, ngæn ch¥n, Çe d†a n»a, ... khi‰n cho ngÜ©i Çàn bà có muÓn yên thân cÛng không ÇÜ®c.

 ThÜa quš vÎ, trên Çây chúng tôi Çã trình bày m¶t cách khái quát vŠ hiŒn tÜ®ng hành hung phø n» Ç‹ quš vÎ có th‹ hình dung ra ÇÜ®c m¶t cách rõ ràng bÙc tranh vŠ nån hà hi‰p phø n» trong gia Çình. ñó là trÜ©ng h®p cûa nh»ng phø n» di dân nói chung, và phø n» ViŒt Nam, nói riêng. Trong 5 næm qua, t° chÙc chúng tôi Çã ti‰p nhÆn vào khoäng trên 1,500 phø n» thu¶c nhiŠu quÓc gia trên th‰ gi§i (trØ ngÜ©i Gia-Nã-ñåi gÓc da tr¡ng), tØ Á Çông ljn Trung Çông, tØ châu MÏ Latin cho ljn Âu châu, và cä Phi châu n»a. Nh»ng phø n» Trung Hoa, Lào, Thái, Phi LuÆt Tân, ƒn ñ, Cao Miên, Sri Lanka, Ukrannia, Nga, Iran, Iraq, Ethiopi, Somali, và cä nh»ng phø n» ñông âu nhÜ Romania, Hungary, Ba Tây, v.v... Trong Çó, phø n» ViŒt Nam chi‰m vào khoäng trên dܧi 300 ngÜ©i trong t°ng sÓ trên 1,500 phø n» thuc trên 30 quÓc gia khác. Dù ª xÙ nào Çi n»a, thì nh»ng phø n» n‰u Çã là nån nhân cûa s¿ hành hung cÛng ÇŠu mang cùng m¶t tâm trång nhÜ nhau, có khác chæng chÌ là khác vŠ ngôn ng», væn hoá mà thôi.

 NhÜ vÆy, chúng ta Çû thÃy Çây là m¶t vÃn ÇŠ toàn cÀu mà bÃy lâu nay vÅn bÎ che dÃu; Nay Çã ÇÜ®c nói lên, trong nh»ng bu°i h¶i thäo chúng tôi t° chÙc dành cho các phø n» ViŒt. Phø n» ta Çã månh dån nói lên hoàn cänh cûa mình. ñây quä là m¶t viŒc làm Çáng ÇÜ®c khuy‰n khích vì nó chÙng tÕ m¶t ÇiŠu lå: Phø n» ViŒt Nam Çã dÀn dÀn š thÙc ÇÜ®c quyŠn l®i cûa mình, š thÙc ÇÜ®c s¿ t¿ do cÀn phäi có, s¿ t¿ do quy‰t ÇÎnh cu¶c sÓng cho ljn t¿ do không bÎ Çánh ÇÆp và ngÜ®c Çãi. Có ÇÜ®c š thÙc Çó, ngÜ©i phø n» m§i ti‰n t§i ch‡ làm chû cu¶c sÓng cûa mình và khÕi phäi lŒ thu¶c vào chÒng, và có nhÜ th‰, s¿ hành hå phø n» m§i chÃm dÙt ÇÜ®c.

 ThÜa quš vÎ, vì phåm vi bài nói chuyŒn cûa chúng tôi có hån, nên chúng tôi chÌ có th‹ Çóng góp m¶t sÓ š ki‰n rÃt nhÕ nhÜ Çã trình bày ª trên, Ç‹ quš vÎ nam cÛng nhÜ n» cùng chúng tôi suy nghï và tìm ra m¶t giäi pháp thoä Çáng Ç‹ Ç°i m§i vÃn ÇŠ cu¶c sÓng gia Çình. Các dÎch vø giúp phø n» Çã ÇÜ®c mª thêm dÀn dÀn trong khoäng thÆp niên trª låi Çây; NhÜng chúng tôi thÃy th‰ cÛng chÜa Çû, phái nam cÛng cÀn ÇÜ®c giúp Ç« Ç‹ ki‹m soát cÖn nóng giÆn, và thay Ç°i cách cÜ sº ÇÓi v§i v®. Và hÖn th‰ n»a, hÖn n»a Ç‹ có th‹ giäm thi‹u nån båo hành trong gia Çình càng nhiŠu càng tÓt. ñó là nguyŒn v†ng cûa chúng tôi.
ThÜa quš vÎ, Ç‹ bài nói chuyŒn cûa chúng tôi ÇÜ®c hoàn häo hÖn, ljn Çây chúng tôi xin dÙt l©i và xin chân thành Çón nhÆn nh»ng š ki‰n quš báu cûa quš vÎ. Xin trân tr†ng kính chào quš vÎ.