Phø næ và v¤n ð« bÕo hành  Nguyen Ngoc Dung, M. Ed
Vietnamese English

 Trß¾c hªt,  chúng tôi xin trân tr÷ng cäm ½n quý v¸, quý bác, và quý anh ch¸, ðã không ngÕi thì gi¶ quý báu, và nh¤t là nhæng v¸ ðªn t× các tïnh khác ðã không ngÕi ð߶ng xá xa xôi, không phi«n ngày nghï l­, ðªn tham dñ bu±i hµi thäo v¾i chúng tôi hôm nay.

 Thßa quý v¸, t× sáng ðªn gi¶, chúng ta ðã có d¸p l¡ng nghe nhæng ý kiªn r¤t quý báu v« vai trò cüa ng߶i phø næ Vi®t Nam cùng nhæng công trình ðóng góp cüa ng߶i phø næ trong nhi«u lãnh vñc: T× lãnh vñc sinh hoÕt trong xã hi Canada, cho ðªn v¤n ð« cân b¢ng giæa cuµc s¯ng gia ðình và ngh« nghi®p; r°i phø næ v¾i v¤n ð« chåm sóc sÑc khöe, phø næ trong lãnh vñc doanh thß½ng, v.v... Chúng ta lÕi có d¸p ðßþc tìm hi¬u thª nào là giá tr¸ cao quý và khä nång không th¬ phü nh§n cüa ng߶i phø næ mà vån chß½ng, sách v· vçn t×ng ð« cao t× trß¾c ðªn nay.

 Ð« tài mà chúng tôi s¡p trình bày cùng quý v¸ · ðây lÕi mang mµt tính cách khác hÆn, chúng tôi s¨ không nh¡c ðªn nhæng công trình mà ng߶i phø næ ðã ðóng góp, nhæng thành tích mà ng߶i phø næ ðã g£t hái, vì ði«u này ðã ðßþc ð« c§p ðªn nhi«u r°i. Chúng tôi s¨ trình bày mµt khía cÕnh khá tiêu cñc, mµt khía cÕnh mà không m¤y ai mu¯n ð« c§p ðªn - ngay cä chính bän thân ng߶i phø næ cûng không mu¯n nh¡c ðªn. Ðó là Phø næ và v¤n ð« bÕo hành trong gia ðình.

 Thßa quý v¸, xã hµi v¯n có nhi«u bµ m£t, cuµc s¯ng cüa con ng߶i, ð£c bi®t là cuµc s¯ng cüa ng߶i phø næ cûng có nhi«u khía cÕnh, và quä là phÑc tÕp.
Chúng ta th߶ng chï nhìn b« ngoài cüa mµt ng߶i mà xét ðoán, ð¬ mà khen chê, vì chúng ta chï có th¬ th¤y ðßþc ðªn thª! Không m¤y ai biªt rõ mµt ng߶i nªu không s¯ng g¥n hay · chung trong cùng mµt hoàn cänh v¾i h÷, hay ít ra là nªu không h« ðßþc nghe tâm sñ cüa h÷. H½n thª næa, không ai ði ra ngoài lÕi mu¯n phô bày nhæng gì không t¯t ð©p. Ai cûng mu¯n bi¬u lµ cái hay, cái ð©p cho m÷i  ng߶i th¤y h½n là nhæng cái d·. Vì ai cûng mu¯n 'cái ð©p phô ra, x¤u ra ð§y lÕi'.  Vì thª, có nhæng bà, nhæng cô trông b« ngoài th§t là hÕnh phúc, th§t là tß½i ð©p, lÕi ði ðâu cûng có ông ch°ng phò tá, ai chÆng khen: 'G¾m,
hai ông bà ð©p ðôi quá!' Th§t không còn gì hãnh di®n h½n cho ng߶i ðàn bà khi ðßþc nghe nhæng l¶i khen cüa dß lu§n, v« mình và v« ch°ng mình!

 Nhßng, oái oåm thay, cuµc s¯ng gia ðình và cuµc s¯ng ni tâm cüa ng߶i ðàn bà không phäi lúc nào cûng nh¤t trí v¾i cuµc s¯ng bên ngoài. Chúng tôi không mu¯n nói 100% phø næ có gia ðình ð«u có v¤n ð« cä. Chúng tôi chï mu¯n nói ðªn mµt hi®n tßþng khá ph± biªn là: có r¤t nhi«u tr߶ng hþp trong ðó ng߶i phø næ ch¸u ðau kh± nhßng không h« hé môi!

 Trong 5 nåm nay, chúng tôi ðßþc cái may m¡n là, qua công vi®c, ðßþc tiªp xúc v¾i ng߶i phø næ, ðßþc l¡ng nghe tâm sñ cüa h÷, chúng tôi ðßþc biªt là: có nhæng ng߶i phø næ kh± ðü ki¬u t× tinh th¥n ðªn th¬ ch¤t, t× tài chánh ðªn tình cäm.

 Do ðó, møc ðích cüa bài nói chuy®n cüa chúng tôi hôm nay, nhß ðã nói trên, là mu¯n chia xë cùng quý v¸ sñ hi¬u biªt cüa chúng tôi v« khía cÕnh tiêu cñc ðó trong cuµc s¯ng ða di®n cüa ng߶i phø næ mà qua kinh nghi®m làm vi®c, chúng tôi ðã may m¡n h÷c höi ðßþc. Ðó là cuµc s¯ng gia ðình cüa ng߶i phø næ; hay nói cho rõ h½n, chúng tôi mu¯n gi¾i hÕn ð« tài vào: 'Sñ ngßþc ðãi cüa ng߶i ðàn ông ð¯i v¾i vþ, và tâm trÕng cüa ng߶i ðàn bà trong hoàn cänh gia ðình bÕo hành'

 Ð¬ có mµt cái nhìn chính xác h½n, v« tâm trÕng cüa ng߶i phø næ, trß¾c hªt chúng ta c¥n tìm hi¬u:

     Thª nào là sñ ngßþc ðãi ng߶i vþ (wife abuse)?
     Nhæng huy«n thoÕi v« hi®n tßþng sñ ngßþc ðãi ng߶i vþ, hay nhæng thành  kiªn cüa xã hµi v« v¤n ð« ng߶i ðàn bà b¸ ngßþc ðãi.
     Lý do tÕi sao mà ng߶i ðàn bà b¸ hành hÕ kh± s· mà vçn tiªp tøc s¯ng v¾i  ng߶i ch°ng mà không ch¸u r¶i bö gia ðình.
     Chu kÏ cüa sñ ngßþc ðãi hay sñ tái di­n hoài hoài cüa nÕn bÕo hành.

Thª nào là hành hÕ, ngßþc ðãi vþ?

 Th߶ng th߶ng, ng߶i ta ð¸nh nghiã: hành hÕ vþ là sñ xØ døng sÑc mÕnh ð¬ t¤n công ng߶i vþ, mà không có sñ ð°ng ý nào cüa ng߶i vþ. Nhßng ð¬ cho ð¥y ðü h½n, chúng tôi xin ð¸nh nghîa nhß sau:

 Hành hÕ vþ là sñ xØ døng võ lñc tr¤n áp ng߶i vþ, làm kh± ng߶i vþ v« th¬ xác ho£c v« tài chánh, ho£c v« tinh th¥n, ho£c có khi v« tình døc næa, ð¬ chÑng tö uy quy«n cüa ng߶i ch°ng ð¯i v¾i ng߶i vþ, và làm cho ng߶i vþ phäi khu¤t phøc mình.

иnh nghîa v×a r°i ðã cho th¤y sñ hành hÕ ng߶i ðàn bà có nhi«u hình thÑc:
 

     Có khi làm t±n thß½ng v« th¬ ch¤t nhß: ðánh ð§p, gây thß½ng tích (physical  abuse);
     Có khi làm ðiêu ðÑng v« tinh th¥n: chÆng hÕn nhß ð¯i xØ lÕnh lùng, coi rë  ng߶i vþ, so sánh v¾i ng߶i ðàn bà khác, làm cho ng߶i vþ cäm th¤y tüi thân, phi«n muµn, v.v... (emotional abuse);
     Ho£c có khi ki¬m soát v« tài chánh: n¡m giæ ti«n bÕc, cüa cäi, không cho  ng߶i ðàn bà quy«n quyªt ð¸nh gì cä (financial abuse);
     Ho£c làm t±n thß½ng danh dñ b¢ng nhæng l¶i l¨ n£ng n«, không ðßþc l¸ch  sñ (verbal abuse);
     LÕi có khi còn làm cho ng߶i ðàn bà khiªp sþ v« phß½ng di®n tình døc,  cûng chï vì ng߶i ðàn ông có nhæng hành vi không ðßþc ð©p trong khi ân  ái v¾i vþ, v.v... (sexual abuse).

 V§y thì chæ abuse cüa tiªng Anh, có th¬ ðßþc hi¬u theo nghîa rµng cüa nó, tùy theo tr߶ng hþp, là sñ hành hung, hành hÕ, ðày ð÷a, ngßþc ðãi, xúc phÕm, t¤n công, làm t±n thß½ng, ðàn áp, ðôi khi còn bao g°m cä nghîa ðánh ð§p næa, v.v... — ðây, chúng tôi tÕm dùng chæ ngßþc ðãi hay hành hÕ. Wife abuse nói chung là ngßþc ðãi, hành hÕ vþ.

 Sñ ngßþc ðãi vþ có nhi«u hình thÑc nhß thª mà chÆng ai hay biªt nªu ng߶i ðàn bà không nói mµt l¶i than th·. — ðây, chúng ta c¥n phäi ð£t câu höi: 'TÕi sao ng߶i ðàn ông lÕi ðánh vþ?' Chúng ta hãy thØ tìm hi¬u xem nguyên nhân sâu xa nào ðã ðßa ðªn vi®c ngßþc ðãi, hành hÕ vþ.

Nhæng huy«n thoÕi v« hi®n tßþng sñ ngßþc ðãi ng߶i vþ, hay nhæng thành kiªn cüa xã hi v« v¤n ð« ng߶i ðàn bà b¸ ngßþc ðãi.

 HÆn quý v¸ ðã rõ, xã hµi loài ng߶i t× bao nhiêu thª kÖ nay ðã cho phép, khuyªn khích, h² trþ ng߶i ðàn ông ðóng vai trò chü ch¯t trong gia ðình, có khá nhi«u quy«n trong nhi«u lãnh vñc, k¬ cä lãnh vñc ðàn áp vþ. Và ngay trong qu¥n chúng ðã có r¤t nhi«u thành kiªn sai l¥m v« v¤n ð« hành hung phø næ.
Nhæng thành kiªn này có th¬ coi nhß là nhæng huy«n thoÕi dung túng cho ng߶i ðàn ông, ð°ng th¶i làm ng߶i ðàn bà phäi ch¸u vây hãm trong bÕo hành cüa gia ðình.

1.  Mµt trong nhæng huy«n thoÕi ¤y là qu¥n chúng tin r¢ng v¤n ð« hành hÕ vþ chï là mµt hi®n tßþng m¾i ðây, chÑ t× xßa ðâu có! Sñ thñc thì hi®n tßþng này ðã có t× lâu l¡m và th§m chí ðã ðßþc lu§t pháp qui ð¸nh. ChÆng hÕn, mµt ð¸nh lu§t khá ph± biªn th߶ng ðßþc ð« c§p ðªn hi®n nay là lu§t 'Rule of thumb' chính ðã b¡t ngu°n t× lu§t s¯ng chung · bên Anh nåm 1767. Theo ðó, ng߶i ðàn ông ðßþc quy«n tr×ng phÕt vþ b¢ng mµt cây thß¾c không rµng quá mµt ngón tay cái. Còn · Canada thì phäi mãi ðªn 1968 khi lu§t ly d¸ liên bang ðßþc thông qua thì v¤n ð« hành hÕ th¬ xác và tâm th¥n m¾i ðßþc coi là b¢ng c¾
ð¬ ly d¸. Trß¾c ðây khoäng hai ba chøc nåm, · Canada r¤t th¸nh hành chª ðµ phø h® và không thiªu gì cänh ðàn bà b¸ coi rë h½n ðàn ông.

 — Vi®t Nam, chính chª ðµ Kh±ng giáo ðã ð£t ng߶i ðàn ông vào cß½ng v¸ cüa mµt ng߶i chü trong gia ðình và ng߶i ðàn bà chï là thÑ yªu. Ðàn ông có ðü thÑ quy«n, ngay cä quy«n dùng bÕo lñc ð¯i v¾i vþ, mà ng߶i ðàn bà cûng ít khi dám th· than. Nªu có mµt lúc nào ðó, ng߶i ðàn bà cäm th¤y ph¦n u¤t, có 'giang tay mu¯n dñt t½ h°ng' thì cûng khó mà thoát ra ðßþc cái cänh phû phàng do nÕn bÕo hành gây nên!

 LÕi næa, chính ng߶i ðàn bà cûng ðã ðßþc giáo døc, khuyªn khích ð¬ ch¤p nh§n r¢ng ng߶i ðàn ông có uy quy«n ð¯i v¾i vþ, cho nên chï c¥n phøc tùng ch°ng cho gia ðình ðßþc êm ¤m. Và sñ ki®n phøc tùng ðó ðã có t× lâu · Âu cûng nhß Á, và ðßþc b¡t ngu°n t× ð¶i s¯ng bµ lÕc: ng߶i ðàn ông là chü gia ðình, là phái mÕnh, có sÑc vóc, phäi ði ra ngoài kiªm ån và có b±n ph§n phäi che ch·, bäo v® ng߶i vþ. Ng߶i vþ chï vi®c · nhà chåm sóc vi®c nhà cØa, con cái và n¤u ån mà thôi. Thª r°i t× ch² bäo v®, che ch· cho ðªn nhæng ðàn áp cûng không xa.

 Không nhæng thª, ng߶i ta ðã coi hi®n tßþng ðánh vþ là mµt chuy®n r¤t th߶ng, r¤t tñ nhiên. Câu ca dao sau ðây ðü chÑng tö ði«u ¤y:

 Ch°ng ðánh thì ðánh chÆng ch×a,
 Vçn giæ mãi t§t cùi d×a bánh ða!

 Th§t oan cho ng߶i phø næ, vì t× trß¾c ðªn gi¶, ng߶i nghe cûng tñ nhiên nghe, không phäi b§n tâm v« hi®n tßþng 'ch°ng ðánh' cä! Vì ng߶i ta coi ðó là vi®c r¤t bình th߶ng, không có gì phäi tìm hi¬u hay th¡c m¡c. Nhß thª ðü rõ: chuy®n áp chª ðàn bà là chuy®n có th§t t× lâu ð¶i l¡m và ðã t×ng ðßþc xã hµi th×a nh§n.

2.  Sñ bÕo hành trong gia ðình chï xäy ra trong gi¾i ng߶i nghèo, ho£c nhæng ng߶i ít h÷c mà thôi. Th¯ng kê ðã cho biªt hành hÕ phø næ là mµt hi®n tßþng ph± biªn, xäy ra trong b¤t kÏ t¥ng l¾p xã hµi nào, kë cä ng߶i nghèo lçn ng߶i giàu, ng߶i có h÷c cûng nhß ng߶i th¤t h÷c, và xäy ra dß¾i nhi«u dÕng.

3. V¤n ð« bÕo hành ð¯i v¾i vþ không phäi là mµt v¤n ð« ph± biªn. Thñc ra, theo nghiên cÑu m¾i ðây, thì cÑ trong nåm ng߶i ðàn ông s¯ng chung v¾i phø næ lÕi có mµt ng߶i thú nh§n ðã dùng bÕo lñc ð¯i v¾i ðàn bà.

4. Ðàn bà chính là nguyên nhân gây ra chuy®n, cho nên nªu có b¸ ðánh ð§p cûng là ðáng. Nhßng, v¤n ð« ð£t ra · ðây là: không mµt ng߶i ðàn bà nào lÕi xÑng ðáng b¸ ðánh ð§p hªt. ChÆng qua chï là ng߶i ðàn ông mu¯n bào chæa cho cái tµi hung hãn cüa mình. Và nªu quä ng߶i ðàn bà có l²i ðáng b¸ ðánh ð§p thì ng߶i ðàn ông nªu có l²i cûng ðáng b¸ ðánh ð§p hay sao?

5. Nhæng ng߶i ðàn ông t¤n công vþ là nhæng ng߶i có v¤n ð« tâm th¥n. Vi®c ðàn áp vþ ðã thành mµt thói quen ð¯i v¾i mµt ng߶i ðàn ông không biªt tôn tr÷ng vþ. B·i vì nªu quä h÷ có v¤n ð« tâm th¥n thì tÕi sao · ch² làm vi®c lÕi không cß xØ b¤t bình th߶ng v¾i chü, ho£c trút c½n gi§n lên ð°ng nghi®p? Và tÕi sao trong khi ð¯i v¾i ng߶i ngoài thì lÕi r¤t khôn khéo, mà lúc · nhà thì lÕi bi¬u lµ c½n gi§n dæ mt cách d­ dàng. Do ðó, v¤n ð« tâm th¥n chï là mµt cách nói ð¬ bào chæa cho ng߶i ðàn ông ðánh vþ.

6. Ng߶i ðàn ông ðánh vþ là tÕi u¯ng rßþu say. Ðó lÕi chï là mµt l¶i bào chæa. Rßþu chï có th¬ làm cho ng߶i ðàn ông tr· nên hung hãn thêm, chÑ không phäi là nguyên nhân chính ð¬ ðánh ð§p vþ. Ng߶i ðàn ông chï mu¯n dùng rßþu ð¬ chÑng tö quy«n lñc cüa mình và áp chª ng߶i vþ cho d­. б tÕi rßþu chï là ð¬ chÕy tµi và tr¯n trách nhi®m.

7. Nhæng ng߶i ðàn bà ðang mang thai th߶ng ít b¸ ðánh ð§p: nhßng thñc ra không phäi. Chính nhæng ng߶i ðàn bà dang mang thai m¾i là kë b¸ hiªp ðáp nhi«u nh¤t. Vì ng߶i ðàn ông mu¯n áp chª vþ thì phäi tìm ch² yªu thª cüa vþ ð¬ håm d÷a và b¡t vþ làm theo ý mình. Do ðó mà th¯ng kê ðã cho th¤y nhæng ng߶i ðang lúc mang thai là nhæng lúc có th¬ b¸ hành hÕ nhi«u nh¤t,và ðành phäi ch¸u khu¤t phøc cho ðßþc yên thân khi b¸ ch°ng ðàn áp.

8. Ðàn ông b¸ vþ hành hÕ cûng nhi«u l¡m chÑ! Vø ðàn ông b¸ truy t¯ v« tµi hành hung vþ · tïnh Ontario lên t¾i 93%. Tr߶ng hþp ðàn bà b¸ truy t¯ là ðánh ch°ng, nªu có chÆng qua chï là do chính ng߶i ch°ng ði ki®n ngßþc lÕi ho£c vì do ng߶i ch°ng mu¯n tñ bào chæa cho mình.

9. Ngoài ra, nhæng ng߶i ðàn bà ðßþc ch°ng bäo lãnh có th¬ là cái møc tiêu ng߶i ðàn ông ðe d÷a và kh¯ng chª.  T¤t cä nhæng huy«n thoÕi hay nhæng ði«u tin tß·ng sai l¥m trên trong qu¥n chúng ðã phän änh mµt sñ thñc là: xã hµi loài ng߶i, träi qua bao nhiêu thª h®, cä Ðông lçn Tây, ðã m£c nhiên công nh§n và phø h÷a v¾i vai trò chü ðµng cüa ng߶i ðàn ông trong gia ðình và sñ ngßþc ðãi vþ là mµt v¤n ð« không ðáng quan tâm!

 V§y thì, coi rë sñ bÕo hành ð¯i v¾i phø næ chính ðã b¡t ngu°n t× quan ni®m kÏ th¸ nam næ (sexism) v¯n ðã có t× lâu trong xã hµi loài ng߶i. Chính sñ kÏ th¸ này ðßa ðªn sñ b¤t bình ðÆng, bình quy«n trong xã hµi, b¡t ð¥u là t× trong gia ðình. Do ðó, nªu m²i ng߶i chúng ta, k¬ cä phø næ mà phá bö ðßþc nhæng huy«n thoÕi trên thì m¾i có th¬ ngån ch£n hay giäm thi¬u nÕn hành hÕ và ngßþc ðãi ng߶i ðàn bà.

TÕi sao ng߶i ðàn bà b¸ hành hÕ, ngßþc ðãi mà vçn tiªp tøc s¯ng trong cänh bÕo hành?

 Có r¤t nhi«u lý do khiªn ng߶i phø næ không d­ gì r¶i bö ng߶i ch°ng. ChÆng hÕn, thành kiªn xã hµi v« vai trò cüa ng߶i phø næ, thái ðµ cüa ng߶i chung quanh ð¯i v¾i vi®c ðàn bà b¸ hành hung, và nh¤t là trÕng thái tâm lý phÑc tÕp cüa ng߶i phø næ khi b¸ ngßþc ðãi.

 Ba yªu t¯ chính ðó ðã tác ðµng änh hß·ng, ðã ràng buµc ng߶i ðàn bà s¯ng chung v¾i ng߶i ch°ng ðã t×ng ðánh ð§p mình nhi«u khi ðªn tàn nhçn. Chúng tôi xin trình bày nhæng lý do ðó nhß sau :

1. Thành kiªn sai l¥m cüa xã hµi v« vai trò cüa ng߶i phø næ ðã ån sâu vào tß tß·ng cüa h÷. L¤y ch°ng là phäi gánh vác giang san nhà ch°ng, gánh luôn cä tính tình thô bÕo cüa ng߶i ch°ng, và b±n ph§n cüa ng߶i phø næ là phäi làm cho gia ðình ðßþc hÕnh phúc. Nªu ch°ng cß xØ t® là tÕi vþ không khéo léo, ch°ng ði ch½i b¶i, c¶ bÕc là tÕi vþ không biªt khuyên rån, ðành cÑ phäi ng§m ð¡ng nu¯t cay, vì nói:
 Ch°ng em nó chÆng ra gì
 T± tôm, xóc dîa nó thì ch½i hoang
 Nói ra x¤u thiªp h± chàng
 Nó gi§n nó phá tan hoang cØa nhà

 R°i nªu ch°ng có vþ bé cûng là tÕi ng߶i ðàn bà ðó không biªt cách, v.v... và v.v... Tråm nghìn l²i cüa ng߶i ch°ng ð«u ð± tÕi ng߶i vþ. Ðã thª, chính ng߶i phø næ cûng quan ni®m r¢ng chuy®n gia ðình là chuy®n riêng, không mu¯n 'vÕch áo cho ng߶i xem lßng' và càng giæ kín càng t¯t. Ngoài ra, xßa nay ng߶i ta vçn quan ni®m r¢ng gia ðình g°m có ð¥y ðü cä cha lçn m© là mt gia ðình lý tß·ng. Mµt khi vþ ch°ng ly d¸ thì gia ðình ly tán 'con không cha nhß nhà không nóc'.

2. Thái ðµ cüa ng߶i chung quanh: ng߶i chung quanh (hàng xóm, gia ðình, bÕn bè, ð°ng nghi®p...) ðã ðáp Ñng lÕi hoàn cänh kh± tâm cüa ng߶i ðàn bà mµt cách thiªu hi¬u biªt. Có khi tö thái ðµ ng¶ vñc, ho£c có khi lÕi th¶ ½, lãnh ðÕm, ho£c là mïa mai, chê trách v.v... Do ðó, ng߶i phø næ th߶ng cäm th¤y lë loi, cô thª, t¯t h½n hªt là không chia xë v¾i ai vì chÆng ai hi¬u mình. Th§m chí có khi lÕi có khuynh hß¾ng h² trþ cho ng߶i ch°ng là khác! Chính vì thª mà chúng ta không ngÕc nhiên khi th¤y nhi«u ng߶i ðàn bà cÑ phäi ch¸u ðñng mãi cänh b¸ ngßþc ðãi mà không sao thoát ra ðßþc.

3. Ngoài hai lý do trên, mµt lý do thÑ ba cûng r¤t quan tr÷ng ðã khiªn ng߶i phø næ không th¬ d¶i bö ng߶i ch°ng, ðó là: trÕng thái tâm lý khá phÑc tÕp cüa ng߶i phø næ.

a. Trß¾c hªt là tâm trÕng ðau ð¾n (cä v« th¬ ch¤t và tinh th¥n), bu°n tüi (cho thân ph§n và cho hoàn cänh cüa mình), r°i nh¾ tiªc (nhæng kÖ ni®m ð©p cû mà c¯ quên ði nhæng hành ðng không ð©p cüa ng߶i ch°ng), và tö ra ân h§n r¢ng vì mình mà ch°ng mình phäi ra tòa, r°i lÕi tñ trách mình ð¬ r°i càng th¤y kh± tâm h½n! Ngoài ra, ng߶i phø næ còn có khuynh hß¾ng nói b¾t ði nhæng hành vi cüa ch°ng, c¯t ð¬ làm nh© tµi cho ng߶i ch°ng, coi nhß là sñ ngßþc ðãi chï xäy ra r¤t hiªm và r¤t nh©, 'không có gì' hay 'không sao cä'... Ðã có r¤t nhi«u phø næ b¸ ch°ng ðánh ð§p ðªn tr÷ng thß½ng, ðªn khi ðßþc g÷i ra tòa, lÕi xin tha cho ch°ng, vi®n c¾ r¢ng chÆng qua ch°ng mình lÞ tay ðøng phäi mà gây thß½ng tích chÑ không phäi c¯ ý ðánh vþ. Trong khi ðó thì nhà thß½ng có b¢ng c¾ và cänh sát có biên bän.

b. Ngoài ra vì v¤n ð« danh dñ cá nhân mà ng߶i phø næ không mu¯n tö ra mình th¤t thª trß¾c dß lu§n. Do ðó không mu¯n xa ch°ng. Không mu¯n xa ch°ng vì còn hy v÷ng: m£c dù b¸ ch°ng ð¯i xØ t® bÕc, ng߶i phø næ vçn có hy v÷ng r¢ng ng߶i ch°ng s¨ hi¬u mình h½n, và s¨ thay ð±i tØ tª h½n. Cûng chính vì nhæng ý nghî loanh quanh ¤y mà 'ði cûng d·, · cûng không xong'.

 Ng߶i phø næ cäm th¤y bª t¡c, khó xØ trí, và lâm vào tình trÕng 'tiªn thoái lßÞng nan' mà chï có ð£t mình vào hoàn cänh cüa h÷ ta m¾i có th¬ th¤u cäm ðßþc n²i ðau kh± và tâm trÕng dày vò cüa h÷. N²i khó khån nh¤t là phäi quyªt ð¸nh, mà ng߶i phø næ trong c½n khüng hoäng không th¬ quyªt ð¸nh ðßþc gì. Chính vì thª mà thßa quý v¸, nÕn bÕo hành lÕi tái di­n.

NÕn bÕo hành tái di­n

 Nhß ðã phân tích · trên, ng߶i phø næ vì còn n£ng tình cäm ð¯i v¾i ng߶i ch°ng, mà thành ra cÑ b¸ hoàn cänh nó trói buc, dày vò, mà không sao thoát ra ðßþc. R°i vì không có l¯i thoát nên luôn luôn phäi s¯ng trong tình trÕng '· không yên ±n, ng°i không væng vàng'. Vì ng߶i ch°ng nay d÷a, mai håm, ho£c gây phi«n não cho vþ.

 Ðªn khi c½n sóng gió qua ði, gia ðình tr· nên êm th¡m lÕi, thì tß·ng nhß không còn hÕnh phúc nào b¢ng. 'Sau c½n mßa tr¶i lÕi sáng', m¾i ð¥u thì tß·ng là hai ng߶i yêu nhau th§t, h½n cä lúc ban ð¥u næa. Nhßng r°i mµt ngày, chuy®n b¤t hòa lÕi xäy ra, ng߶i ch°ng quay tr· lÕi bän tính cû, hành ðµng vçn hung hång nhß xßa; Nhßng l¥n này thì c߶ng ðµ có khi còn kh¯c li®t h½n. Ng߶i ta ðã quen thói ðàn áp m¤t r°i! Thª là nÕn bÕo hành tái di­n. Chúng tôi tÕm g÷i ðó là 'cái vòng lu¦n qu¦n cüa sñ bÕo hành'. Riêng ngành xã hµi h÷c g÷i là 'cycle of abuse'. Mà có mu¯n thoát ra khöi cûng không phäi là d­. Mà, kh± n²i,
ngay cä khi có thoát ra r°i thì ng߶i phø næ cûng chÆng sung sß¾ng gì. Tâm trÕng lúc này càng cäm th¤y tüi thân, cô thª, và t±n thß½ng (vulnerable). Phäi ðþi ðªn mµt th¶i gian lâu l¡m m¾i tìm lÕi ðßþc sñ yên ±n cho tâm h°n và cuµc s¯ng.

H§u quä cüa vi®c hành hung vþ nhßthª nào?

NÕn hành hung ðã ð¬ lÕi änh hß·ng r¤t tai hÕi cho ng߶i vþ và cho cä con cái næa.

1. Mµt khi nÕn ngßþc ðãi phø næ còn t°n tÕi thì änh hß·ng tai hÕi cüa nó trên v¤n ð« sÑc khoë và sñ s¯ng còn cüa phø næ càng sâu rµng. Nó không chï có änh hß·ng tai hÕi v« m£t th¬ ch¤t (nhß b¸ nhÑc ð¥u, ðau lßng, ðau bøng, ån không ngon, ngü không yên vì b¸ ch°ng håm d÷a...) mà còn tai hÕi v« m£t tinh th¥n (cäm th¤y chán nän, thiªu ngh¸ lñc, tñ tin vào chính mình) ho£c v« m£t tâm lý (sþ hãi, h¯t hoäng, lo âu, cäm th¤y mình kém cöi,...).

 Sñ hành hÕ còn có änh hß·ng sâu xa ðªn thái ðµ, cØ chï cüa ng߶i ðàn bà (ði®u bµ kém linh hoÕt, do ðó, nhi«u lúc nhß th¦n th¶, hay quên, h­ ai ðµng ðªn thì d­ xúc ðµng, d­ khóc...), cûng phäi ðþi mµt th¶i gian lâu m¾i tr· lÕi bình th߶ng. Có khi sñ hành hÕ, ngßþc ðãi còn có h§u quä tr¥m tr÷ng là gây nên cái chªt chóc cho ng߶i ðàn bà næa là khác.

2. Ngoài ra, chúng ta cûng không th¬ phü nh§n änh hß·ng tai hÕi cüa nÕn bÕo hành ð¯i v¾i con cái. Con cái s¯ng trong cänh gia ðình bÕo hành th߶ng có hai cách phän Ñng:

 Cách thÑ nh¤t là rút lui, l¦n tránh v¾i mt thái ðµ tiêu cñc, không mu¯n tiªp xúc v¾i ai; Chúng cäm th¤y bu°n phi«n ho£c vì th¤y cänh không vui trong gia ðình, con trai thì b¤t mãn, con gái tr· nên nhút nhát.

     Cách thÑ hai là phän Ñng mµt cách mÕnh m¨. Con trai h÷c ðßþc thái ðµ và cØ chï hung bÕo cüa b¯, cho r¢ng ðàn ông c¥n chÑng tö quy«n lñc ð¯i v¾i ðàn bà, cø th¬ là vþ mình; Con gái thì h÷c ðßþc cách ch¸u ðñng thø ðng cüa m©, không dám nói lên, không dám phän Ñng. Ъn khi có gia ðình cûng quen thói phøc tùng, và nªu ch°ng có ðánh thì cûng quen ch¤p nh§n r¢ng ðã là vþ thì có b¸ ðánh cûng phäi ráng ch¸u.

 Phäi thành th§t mà nói, ng߶i phø næ không sung sß¾ng gì khi b¸ ð¯i xØ tàn nhçn, có ði«u là li®u có phäi ng߶i ðàn bà nào cûng có th¬ nói cho ng߶i ch°ng biªt r¢ng h÷ phäi tôn trong giá tr¸ cüa mình hay không? Và li®u ng߶i ðàn ông có thi®n chí l¡ng nghe ý kiªn cüa vþ hay không? Nªu không, thì li®u ng߶i ðàn bà có d­ cß½ng quyªt dÑt khoát hay không?

Kªt Lu§n

 Thßa quý v¸, 'th¸t da ai cûng là ng߶i...'. Có th¬ nói, vi®c ngßþc ðãi vþ là mµt ph¥n cüa cuµc s¯ng gia ðình hi®n ðÕi. Hai mß½i nåm v« trß¾c, v¤n ð« hành hÕ th¬ ch¤t ng߶i vþ còn là mµt hi®n tßþng ðßþc che d¤u. Mãi ðªn khoäng th§p niên g¥n ðây, cùng v¾i sñ hß·ng Ñng cao trào phø næ thª gi¾i, các t± chÑc giúp phø næ ðã m÷c lên kh¡p n½i, v¾i sñ h² trþ cüa chính quy«n, các nhà tÕm trú, sách v·, báo chí, truy«n thanh, truy«n hình. R°i nhæng bu±i hµi thäo, di­n ðàn cüa phø næ ðã gây mµt phong trào khá th¸nh hành. Ng߶i ta ðã mÕnh dÕn ðem v¤n ð« ra bàn cãi, thách thÑc ð¬ ðòi höi cho b¢ng ðßþc quy«n cüa ng߶i phø næ.

 Dù sao ði næa cûng phäi thành thñc mà công nh§n r¢ng, ðây là mµt v¤n ð« phÑc tÕp. Nó làm cång thÆng tinh th¥n, nó làm dày vò cäm xúc cüa ng߶i trong cuµc. Nó di­n ra t× v¤n ð« m¤t tin tß·ng vào ng߶i s¯ng chung, b¤t ð°ng ý kiªn giæa hai bên, r°i c½n gi§n dæ n± bùng. Tiªp ðó là nhæng n²i kinh hoàng, nhæng c½n khüng hoäng ðßa ðªn sñ rÕn vÞ trong gia ðình. Sñ thñc hi¬n nhiên là thª, nhßng ng߶i ta vçn ngÕi nói lên, ngÕi nghe, và nh¤t là ngÕi xem nhæng hình änh, sách báo, phim änh chiªu v« hi®n tßþng này.

 Ng߶i ta ai cûng ngÕi nhìn sñ th§t vì nó phû phàng quá! Và vì xßa nay, ng߶i ta quan ni®m r¢ng gia ðình là mµt cái gì ð©p nh¤t, thiêng liêng nh¤t, ðang nâng niu, trìu mªn, và nß½ng tña. Mµt n½i trú an toàn và yên ±n nhß trên thiên ðàng, mµt n½i mà ng߶i ta có th¬ c·i áo, xoã tóc, bö m£t nÕ ð¬ tr· thành chính ta, mµt n½i mà chúng ta ðßþc yêu thß½ng và ðßþc ch¤p nh§n không ði«u ki®n, mµt n½i chúng ta có th¬ trß·ng thành và h÷c höi v« chính mình và v« ng߶i khác. Li®u n½i ¤y có còn t°n tÕi hay không? Có l¨ ð¯i v¾i mµt s¯ gia ðình ðó là kinh nghi®m giäi phóng, nhßng ð¯i v¾i nhi«u gia ðình khác thì, ... thßa quý v¸, gia ðình là mµt nhà tù!

 Chua chát thay, nªu so sánh v¾i nhi«u phø næ khác s¯ng trên ð߶ng ph¯ thì sñ an toàn cüa nhæng ng߶i · nhà còn kém xa. TÕi sao? B·i vì sñ hành hung tÕi nhà th߶ng ðßþc che d¤u kÛ, và ðã ðßþc xã hµi ngøy trang dß¾i nhæng danh t× nhß ‘hành hÕ ng߶i ph¯i ngçu’ (spouse abuse), bÕo hành trong hôn nhân (marital violence), sñ ðánh lµn cüa ðôi lÑa (couple battering), bÕo hành trong gia ðình (domestic violence), v.v... Chính nhæng danh t× này ðã làm che l¤p v¤n ð«, làm sai lÕc ðµc giä, và m¶ äo sñ ki®n.

 Chúng ngø ý nhß là hai ng߶i s¯ng chung v¾i nhau, m²i bên ð«u là thü phÕm ð°ng ð«u ho£c cûng là nÕn nhân trong vø bÕo hành v§y. Và sñ ki®n bÕo hành xäy ra có th߶ng xuyên hay không và có tr¥m tr÷ng hay không ð«u là do l²i ð°ng ð«u cüa cä hai bên. Ði«u này thñc ra không phäi nhß v§y. V¤n ð« chính · ðây là: ai mu¯n làm chü, và ai là ng߶i có quy«n lñc trong gia ðình? Có thñc sñ ng߶i ðàn bà ‘ðánh nhau’ v¾i ch°ng hay không? hay chï là ð¬ tñ v®, ð¬ phän kháng?

 Ng߶i ðàn bà khi s¯ng trong hoàn cänh b¸ ðe d÷a th߶ng xuyên, b¸ hà hiªp ð«u ð«u thì mãi r°i cûng có ngày phäi quyªt ð¸nh ra ði, dù quyªt ð¸nh có khó khån ði næa. NØa vì phân vân, ng¥n ngÕi, nØa vì vß½ng v¤n nhæng kÖ ni®m cû, th§t rõ ràng

     Dùng d¢ng khi bß¾c chân ra,
     Cñc tråm nghìn n²i d£n ba b¯n l¥n.

 T® hÕi h½n næa là, ph¥n ðông nhæng vø bÕo hành trong gia ðình ð«u nh¢m vào phø næ và trë em. Do ðó, c¥n phäi nh§n ð¸nh r¢ng mµt khi nÕn hành hung phø næ giäm b¾t thì chúng ta cûng có th¬ giäm b¾t mµt cách hæu hi®u v¤n ð« trë em b¸ ngßþc ðãi. T¤t cä nhæng n² lñc ð¬ nâng cao sñ an toàn cüa phø næ cûng là ð¬ gián tiªp bäo ðäm sñ an toàn cho trë em, trong nhi«u tr߶ng hþp.

 Cûng nhß bao ng߶i phø næ khác, ng߶i ðàn bà Vi®t Nam sÑc ch¸u ðñng có hÕn. H÷ cûng ðã nªm ðü mùi m£n, nhÕt, chua, cay, lçn ng÷t bùi. Duy có cái cänh giªc móc, chØi b¾i, ðánh ð§p, hành hÕ tinh th¥n, ki¬m soát tài chánh, kh¯ng chª tñ do thì không ai có th¬ ch¸u mãi ðßþc. N²i kh± cüa ng߶i phø næ thì thiên hình vÕn trÕng, không phäi nó chï xäy ra trong lúc s¯ng chung v¾i ng߶i ch°ng mà ngay cä sau khi ðã chia tay hþp pháp r°i. L¡m ng߶i ðàn ông cûng vçn c¯ nghî là ng߶i vþ thuµc v« mình và ra sÑc qu¤y nhi­u, ngån ch£n, ðe d÷a næa, ... khiªn cho ng߶i ðàn bà có mu¯n yên thân cûng không ðßþc.

 Thßa quý v¸, trên ðây chúng tôi ðã trình bày mµt cách khái quát v« hi®n tßþng hành hung phø næ ð¬ quý v¸ có th¬ hình dung ra ðßþc mµt cách rõ ràng bÑc tranh v« nÕn hà hiªp phø næ trong gia ðình. Ðó là tr߶ng hþp cüa nhæng phø næ di dân nói chung, và phø næ Vi®t Nam, nói riêng. Trong 5 nåm qua, t± chÑc chúng tôi ðã tiªp nh§n vào khoäng trên 1,500 phø næ thuµc nhi«u qu¯c gia trên thª gi¾i (tr× ng߶i Gia-Nã-ÐÕi g¯c da tr¡ng), t× Á ðông ðªn Trung ðông, t× châu MÛ Latin cho ðªn Âu châu, và cä Phi châu næa. Nhæng phø næ Trung Hoa, Lào, Thái, Phi Lu§t Tân, „n Ð, Cao Miên, Sri Lanka, Ukrannia, Nga, Iran, Iraq, Ethiopi, Somali, và cä nhæng phø næ Ðông âu nhß Romania, Hungary, Ba Tây, v.v... Trong ðó, phø næ Vi®t Nam chiªm vào khoäng trên dß¾i 300 ng߶i trong t±ng s¯ trên 1,500 phø næ thuc trên 30 qu¯c gia khác. Dù · xÑ nào ði næa, thì nhæng phø næ nªu ðã là nÕn nhân cüa sñ hành hung cûng ð«u mang cùng mµt tâm trÕng nhß nhau, có khác chång chï là khác v« ngôn ngæ, vån hoá mà thôi.

 Nhß v§y, chúng ta ðü th¤y ðây là mµt v¤n ð« toàn c¥u mà b¤y lâu nay vçn b¸ che d¤u; Nay ðã ðßþc nói lên, trong nhæng bu±i hµi thäo chúng tôi t± chÑc dành cho các phø næ Vi®t. Phø næ ta ðã mÕnh dÕn nói lên hoàn cänh cüa mình. Ðây quä là mµt vi®c làm ðáng ðßþc khuyªn khích vì nó chÑng tö mµt ði«u lÕ: Phø næ Vi®t Nam ðã d¥n d¥n ý thÑc ðßþc quy«n lþi cüa mình, ý thÑc ðßþc sñ tñ do c¥n phäi có, sñ tñ do quyªt ð¸nh cuµc s¯ng cho ðªn tñ do không b¸ ðánh ð§p và ngßþc ðãi. Có ðßþc ý thÑc ðó, ng߶i phø næ m¾i tiªn t¾i ch² làm chü cuµc s¯ng cüa mình và khöi phäi l® thuµc vào ch°ng, và có nhß thª, sñ hành hÕ phø næ m¾i ch¤m dÑt ðßþc.

 Thßa quý v¸, vì phÕm vi bài nói chuy®n cüa chúng tôi có hÕn, nên chúng tôi chï có th¬ ðóng góp mµt s¯ ý kiªn r¤t nhö nhß ðã trình bày · trên, ð¬ quý v¸ nam cûng nhß næ cùng chúng tôi suy nghî và tìm ra mµt giäi pháp thoä ðáng ð¬ ð±i m¾i v¤n ð« cuµc s¯ng gia ðình. Các d¸ch vø giúp phø næ ðã ðßþc m·
thêm d¥n d¥n trong khoäng th§p niên tr· lÕi ðây; Nhßng chúng tôi th¤y thª cûng chßa ðü, phái nam cûng c¥n ðßþc giúp ðÞ ð¬ ki¬m soát c½n nóng gi§n, và thay ð±i cách cß sØ ð¯i v¾i vþ. Và h½n thª næa, h½n næa ð¬ có th¬ giäm thi¬u nÕn bÕo hành trong gia ðình càng nhi«u càng t¯t. Ðó là nguy®n v÷ng cüa chúng tôi.
Thßa quý v¸, ð¬ bài nói chuy®n cüa chúng tôi ðßþc hoàn häo h½n, ðªn ðây chúng tôi xin dÑt l¶i và xin chân thành ðón nh§n nhæng ý kiªn quý báu cüa quý v¸. Xin trân tr÷ng kính chào quý v¸.