VPS Fonts are required  Youth Involvement and Community Development	Nh»ng khó khæn trong viŒc ÇÓi thoåi gi»a các th‰ hŒ    NguyÍn Toän
Vietnamese English  H¶i Thäo Thanh Niên 1998

Dܧi Çây là bài tóm t¡t phÀn thuy‰t trình cûa anh. BBT cÓ g¡ng gi» mÙc Ƕ trung th¿c cûa bài thuy‰t trình. Tuy nhiên n‰u có nh»ng hi‹u lÀm Çáng ti‰c xäy ra thì ÇiŠu Çó hoàn toàn ngoài š muÓn cûa diÍn giä và BBT. M†i chi ti‰t, xin quš vÎ liên låc tr¿c ti‰p v§i diÍn giä qua H¶i NgÜ©i ViŒt Toronto, Ontario, Canada.

Mª ÇÀu diÍn giä Çã dùng m¶t sÓ câu ca dao, câu hát và truyŒn ng¡n thÜ©ng ngày Ç‹ chÙng minh r¢ng có khó khæn trong viŒc ÇÓi thoåi gi»a các th‰ hŒ. ViŒc nÀy Çã xäy ra tØ lâu, ngay ª tåi ViŒt Nam. Ngày nay, Ç¥c biŒt ª hãi ngoåi vÃn nån này càng trª nên trÀm tr†ng hÖn.

DiÍn giä ÇŠ cÆp vÃn ÇŠ qua viŒc ÇÓi thoåi trong gia Çình và ÇÓi thoåi trong c¶ng ÇÒng, theo thÙ t¿ ngÜ©i l§n, và sau Çó là thanh thi‰u niên, Çi tØ hiŒn tÜ®ng tiêu c¿c, rÒi nh»ng phÜÖng pháp kh¡c phøc, và nh»ng ÇŠ nghÎ cho tÜÖng lai.

Trong gia Çình:

     Các bÆc phø huynh

     a/ Không tåo cÖ h¶i Ç‹ ÇÓi thoåi: chúng ta bÆn quá, phäi Çi làm Ç‹ ki‰m tiŠn, Ç‹ tiêu, mà không bi‰t ljn gia Çình, không dành thi gi© lo cho con cái.

     b/ Có ngÜ©i có thì gi© nhÜng không có ÇŠ tài Ç‹ nói v§i con. ñŠ tài cûa ngÜ©i l§n là chính trÎ, là vÃn ÇŠ làm æn, là nh»ng gì liên quan ljn ViŒt Nam, là bà con thân thu¶c. Và trong nh»ng lãnh v¿c chuyên môn có th‹ chúng ta cÛng không Çû ki‰n thÙc Ç‹ trä l©i cho cho cái.

     c/ Có khi có ÇŠ tài ÇÓi thoåi, nhÜng chúng ta låi ÇŠ cÆp vÃn ÇŠ không Çúng lúc. ñôi khi nói trܧc m¥t ngÜ©i khác. ñôi khi con mình Çang bÎ bŒnh, Çang mŒt hay nhÙc ÇÀu, bÓ mË nói thì làm sao con mình nghe ÇÜ®c. ñôi khi con bÎ ÇÙt tay, nó Çang Çau, Çang s®, thì chúng ta la m¡ng nó. L©i nói chúng ta lúc Çó nhÜ nܧc Ç° lá khoai. Chúng ta làm mà không hi‹u viŒc làm Çó có hiŒu quä hay không. ñó là l‡i tåi chúng ta.

     d/ Nh»ng cº chÌ, l©i nói không nên cûa bÓ mË:

     -Chºi con cái, mà chºi tÙc là hå nhøc con cái cûa mình: 'Mày æn gì mà ngu th‰'.

     -So sánh con em mình v§i con ngÜ©i khác, làm cho ÇÙa trÈ mÃt t¿ tin, ho¥c c¢n nh¢n, lÆp Çi lÆp låi l‡i nhÕ cûa con mình: 'Mày làm b‹ cái tô quš nhÃt cûa bà'. Con cái có m¥c cäm vì vøng vŠ cûa nó và khi bÎ la m¡ng nhiŠu, sau Çó chúng không muÓn h®p tác.

     -Ngôn tØ không thích h®p: 'Tao, mày'.

     -Không l¡ng nghe con mình, không chú š vào nh»ng gì con mình nói, ng¡t ngang khi con mình nói: 'BÓ Öi, chiŠu nay con Çi Çá banh.' BÓ trä l©i: 'ñóng cºa ngay låi tr©i lånh quá!' Hay là: 'MË Öi! Tåi sao con trai låi phäi rºa chén?' .. 'Mày không muÓn rºa chén thì thôi, ÇØng có   hÕi han lôi thôi'. MË trä l©i.

     -BÓ mË không gÜÖng mÅu, dùng ti‰ng ViŒt Ç‹ chºi nhau, cãi nhau, nói xÃu nhau trܧc m¥t con cái, tØ Çó con cái không còn kính tr†ng bÓ mË , không thích nói ti‰ng ViŒt n»a.

     -KhÃt lÀn, hÙa cu¶i v§i con cái.

      ñÓi v§i thanh thi‰u niên:

     -BÓ làm cÙ làm, con h†c cÙ h†c. H†c, h†c nhiŠu quá... Các bån quên m¶t ÇiŠu là chúng ta còn có thÆt nhiŠu bài h†c trong Ç©i, trong gia Çình. Các bån chÌ h†c khoa h†c kÏ thuÆt ... mà các bån quên m¶t loåi khoa h†c rÃt quan tr†ng Çó là khoa h†c nhân væn, m¶t loåi khoa h†c có liên  quan ljn con ngÜ©i, mà nói ljn khoa h†c có liên quan ljn con ngÜ©i thì nŠn væn minh Á Châu thÆt tuyŒt v©i.

     -Quá nhiŠu thÙ Ç‹ giäi trí, không có ÇiŠu gì Ç‹ nói chuyŒn v§i bÓ mË. ñŠ tài cûa mình là bån,  TV, ca nhåc, là video games, ... trong khi ÇŠ tài cûa bÓ mË khác v§i ÇŠ tài cûa mình.

     -Các em không thích h†c ti‰ng ViŒt, và m¶t sÓ bÓ mË låi khuy‰n khích các em h†c ti‰ng Anh. Thí dø nhÜ có m¶t gia Çình, khi diÍn giä ljn thæm, ngÜ©i mË khuy‰n khích 2 con mình phäi nói ti‰ng Anh hay hÖn diÍn giä vì bi‰t diÍn giä là m¶t giáo sÜ Anh væn, v.v... Do Çó, con cái không nói rành ti‰ng ViŒt. Thí dø nhÜ: m¶t cú ÇiŒn thoåi 'Hello, cho bác nói chuyŒn v§i bÓ con Çi' ... 'BÓ con không có nhà, bác có 'muÓn' mË con không?' Hay là m¶t cú ÇiŒn thoåi khác.. 'Hello! Cho bác nói chuyŒn v§i bÓ mË cháu Çi,'.. 'Không bi‰t, 'tøi nó' Çi Çâu mÃt tiêu rÒi!'

     -HiŒn tÜ®ng trái chuÓi: da vàng, ru¶t tr¡ng. Không bi‰t gì vŠ sº, ÇÎa, væn hoá, anh hùng dân t¶c.

Ngoài c¶ng ÇÒng

 Ngoài c¶ng ÇÒng, Ça sÓ nh»ng ngÜ©i lãnh Çåo trong các h¶i Çoàn làm viŒc tích c¿c, tuy nhiên có m¶t sÓ quá chû quan, làm viŒc không cªi mª, chúng ta cÙ nói, không bi‰t tu°i trÈ có nghe không? H†p, h†p, h†p, nói dai, nói dài, nói dª...  Khi các em ra c¶ng ÇÒng, cách sinh hoåt trong c¶ng ÇÒng không phù h®p v§i các em cho nên các emÇŠ nghÎ các sinh hoåt các em thích låi không phù h®p v§i khä næng ngÜ©i l§n. Vì vÆy š ki‰n cûa các em không ÇÜ®c l¡ng nghe và bÎ gåt Çi. ñiŠu nÀy khi‰n các em nän chí và thÓi lui.

Chúng ta chÌ k‹ ra nh»ng khuy‰t Çi‹m mà chúng ta không ÇÜa ra nh»ng biŒn pháp kh¡c phøc thì quä là thi‰u sót. DiÍn giä ÇŠ nghÎ m¶t sÓ biŒn pháp Ç‹ kh¡c phøc:

Trong gia Çình

     ñÓi v§i bÆc phø huynh

     -Tìm th©i gi© Ç‹ ÇÓi thoåi v§i con em. Nên có m¶t bu°i æn chung v§i nhau, m¶t b»a Çi‹m tâm ngày chû nhÆt ch£ng hån, ÇØng rû quá Çông ngÜ©i t§i. ChÌ có gia Çình mình v§i nhau, m¶t khi mà m©i Çông ngÜ©i quá, chúng ta mäi lo khách mà không còn gi© nói chuyŒn v§i con cái cûa mình.

     -Tåo ÇiŠu kiŒn làm viŒc v§i con cái: ˜Hôm nay mË chÌ cho con nÃu món này...™, rû con mình làm viŒc v§i mình, mình nói chuyŒn v§i con. ñôi khi h†c chung v§i nhau, nói chuyŒn chung v§i nhau.

     -Tåo ÇiŠu kiŒn Ç‹ giäi trí chung v§i nhau, lâu lâu t° chÙc Çi picnic, không cÀn phäi Çông ngÜ©i. Ch£ng hån, coi phim chung v§i con, sau Çó t¡t TV Çi và trao Ç°i š ki‰n v§i con vŠ n¶i dung cuÓn phim Ç‹ tìm ra cái hay và cái dª trong Çó.

     -Khuy‰n khích con cái tham gia vào các Çoàn th‹ cûa ngÜ©i ViŒt Ç‹ các em có bån, và tØ Çó các em së nói chuyŒn v§i nhau, vì nó së dÍ hÖn là nói chuyŒn v§i ngÜ©i l§n. Khi vào trong Çoàn th‹, các em së có trách nhiŒm, có thi Çua, có công tác, tØ Çó các em së phäi cÓ g¡ng.

     -ñŠ tài thäo luÆn phäi thích h®p: khi chúng ta Çi câu chúng ta không dùng thÎt bò beef steak Ç‹ câu mà phäi dùng con trùn, vì con cá thích con trùn. Khi mình b¡t chuyŒn v§i con mình, mình phäi nói cái mà nó thích, không phäi cái mà mình thích. Nh»ng vÃn ÇŠ liên quan ljn tu°i trÈ, chuyŒn h†c ÇÜ©ng, chuyŒn th©i trang. DiÍn giä thÜ©ng nghe Çài phát thanh trong khi làm Ç‹ thu thÆp d» kiŒn ÇÍ nói chuyŒn v§i con cái, ho¥c džc báo Ç‹ có th‹ nói chuyŒn th©i s¿, chuyŒn nóng bÕng trong cu¶c sÓng Ç‹ b¡t chuyŒn dÍ dàng v§i con cái.

     -TrÈ em thÜ©ng thích nghe k‹ chuyŒn vŠ nh»ng bÆc anh hùng anh thÜ, hay thiên tài cûa m¶t quÓc gia. DiÍn giä thÜ©ng k‹ cho con nghe nh»ng câu chuyŒn anh hùng nhÜ: TrÀn Bình Tr†ng 'Ta thà làm qu› nܧc Nam, còn hÖn làm vÜÖng ÇÃt B¡c', hay NguyÍn ñình Chi‹u, khi quân Pháp Çô h¶, cܧp ÇÃt và sau Çó trä låi cho ông. Ông nói, 'Nܧc tôi mÃt, thì ÇÃt cûa tôi có xá gì?' v.v.. làm cho con có lòng yêu thích ngÜ©i ViŒt. ChuyŒn c° tích ViŒt nam mang tính cách giáo døc, cho con em džc, sau Çó džc xong phäi trao Ç°i, thäo luÆn. Chúng ta cÛng nên cho con džc nh»ng chuyŒn hay cûa các nܧc khác.

     -Khi các em l§n hÖn, khi trao Ç°i vŠ ngành h†c, chúng ta chÌ nên cÓ vÃn, không nên ép bu¶c... Có m¶t vÎ Çã thành công trong xã h¶i nhÜng vÅn Çi h†c thêm, vì Çôi khi con cûa vÎ này có nh»ng câu hÕi vŠ m¶t ÇŠ tài mà vÎ này muÓn Çi h†c Ç‹ dåy con mình.

     -Nói chuyŒn v§i con cái mình trong th©i Çi‹m thuÆn l®i. Không khi nào nói chuyŒn v§i con cái khi chúng ta Çang tÙc giÆn. N‰u l©i nói chúng ta 'không l†t qua tai, thì l©i nói Çó không bao gi© xuÓng tim ÇÜ®c'. Chúng ta nên có m¶t chút khôi hài, lâu lâu phäi làm cho không khí gia Çình vui lên.

     -Nói chuyŒn v§i con cái phäi có phÜÖng pháp. Thí dø nhÜ khi Ç‹ 2 bình dÃm và ÇÜ©ng, ruÒi së bay vào bình nào? Câu trä l©i quá hiÍn nhiên. Tâm lš trÈ em cÛng vÆy, nh»ng l©i nói chua nhÜ dÃm cûa
nh»ng bà mË, nh»ng ông bÓ së không Çi vào tim cûa con trÈ nhÜ nh»ng l©i nói ng†t ngào.

     -Nói chuyŒn không, chÜa Çû. Chúng ta phäi sÓng gÜÖng mÅu, æn nói tº t‰ v§i nhau v§i bÓ mË mình, v§i con cái mình. Chúng ta rÃt ngåi khi nói l©i cám Ön. Ÿ Toronto, bên cånh m¶t cao Óc dành cho ngÜ©i cao niên, c¶ng ÇÒng ngÜ©i Ý có m¶t khu vÜ©n. M‡i cuÓi tuÀn, cä gia Çình cha mË con cái ljn thæm ông bà. H† dìu bܧc ho¥c ÇÄy nh»ng chi‰c xe læn cûa ngÜ©i thân Çi kh¡p khu vÜ©n ÇÜ®c thi‰t  trí rÃt mÏ thuÆt. H† nói chuyŒn v§i cha mË h†, và con cháu nói chuyŒn v§i ông bà. ñây là m¶t hình änh rÃt ÇËp mà diÍn giä rÃt ngÜ«ng m¶.

     -Khi nói v§i con, chúng ta nói nhÜ vÆy. Khi chúng ta nghe con, chúng ta không chÌ nghe b¢ng tai, mà còn phäi 'nghe b¢ng m¡t'. LÃy m¡t theo dõi nó, phäi dùng cº chÌ cûa mình, phäi góp vào câu chuyŒn cûa con mình. Phäi khen con cái. Chúng ta nên nh§ trong m‡i con ngÜ©i dù xÃu nhÃt cÛng  có phÀn tÓt, n‰u chúng ta bi‰t cách nhân cái tÓt Çó lên thì ngÜ©i xÃu cÛng trª nên tÓt. Không nên bi quan, mà phäi khuy‰n khích khi con có nh»ng ti‰n b¶ nho nhÕ.

     -Không nh»ng nói, nghe, mà chúng ta phäi bi‰t cách Ç¥t câu hÕi. Thí dø nhÜ: ˜Sao hôm nay bÓ thÃy con buÒn th‰? Có chuyŒn gì không vui ª trÜ©ng không?™ Mình hÕi cho con mình, Çôi khi nó bí  không trä l©i ÇÜ®c thì mình trä l©i cho nó nghe.

     -Nói, nghe, và hÕi. ñôi khi chúng ta ÇÓi thoåi v§i con mình b¢ng ánh m¡t. Phäi tÆp cho con cái hi‹u ÇÜ®c š cûa mình qua ánh m¡t. Thí dø nhÜ khi có khách vào nhà, mình không phäi nói con Çi ch‡ khác chÖi cho bÓ mË nói chuyŒn mà chÌ dùng ánh m¡t bäo con. ñôi khi chúng ta nói chuyŒn b¢ng cº chÌ, b¢ng mÆt thÜ. Dùng câu nói ng¡n g†n, nhanh chóng.

     -Có nh»ng bän tin nho nhÕ b¢ng ti‰ng ViŒt trên tû lånh: 'B»a nay con Çi h†c nh§ m¥c áo Ãm nha' hay 'Tí Öi! BÓ së rÃt buÒn n‰u con Çi h†c không Ƕi nón'. Chúng ta phäi bi‰t Ç¥t tình cäm cûa mình vào nh»ng l©i nh¡n này.

     -ñôi khi chúng ta nói chuyŒn b¢ng s¿ im l¥ng. S¿ im l¥ng cÛng rÃt cÀn thi‰t, không phäi lúc nào chúng ta cÛng ÇÜa cu¶c ÇÓi thoåi không cÀn thi‰t ho¥c không Çúng lúc vào s¿ im l¥ng cûa con cái. ñ¥c biŒt khi con cái ª tu°i dÆy thì.

     DiÍn giä nghï r¢ng khi áp døng ÇÜ®c nh»ng ÇiŠu trên thì gia Çình cûa chúng ta ª Canada không còn là nh»ng cái 'house' mà là nh»ng cái 'home', mà trong Çó con cái ÇÜ®c l§n lên b¢ng hÖi Ãm do sÙc sܪi Ãm cûa trái tim cha mË, væn hoá, nguÒn c¶i cûa mình.

     ñÓi v§i thanh thi‰u niên

Chúng ta h†c ª trÜ©ng là Çúng rÒi, chúng ta còn h†c ª gia Çình, còn h†c ª ngoài xã h¶i.  Nên hÕi cha mË nh»ng câu chuyŒn ngày xÜa, nh»ng kÏ niŒm vŠ quá khÙ: 'MË Öi, nån Çói næm ƒt DÆu nhÜ th‰ nào, mË k‹ cho con nghe Çi.' Hay là 'Ngày xÜa, næm 54, gia Çình mình di cÜ nhÜ th‰ nào?'' MË tôi së rÃt thích k‹ låi nh»ng kinh nghiŒm sÓng cûa bà. Khi tôi thÃy mË tôi hånh phúc thì tôi së hånh phúc. Dï nhiên khi tôi nói chuyŒn v§i mË tôi thì con tôi së nói chuyŒn v§i tôi. Tôi h¡t hûi mË tôi thì con tôi së không nói chuyŒn v§i tôi.'

Ngoài c¶ng ÇÒng

     Trong c¶ng ÇÒng, chúng ta phäi tåo ÇiŠu kiŒn cho gi§i trÈ tham gia lãnh Çåo. TØ tØ tìm cách Ç‹ chúng ta rút vào vai trò cÓ vÃn Ç‹ tu°i trÈ làm viŒc, tu°i trÈ h† së dÍ nói chuyŒn v§i nhau, bàn båc v§i
nhau hÖn.
     Nh»ng nhà væn hóa, ngÜ©i làm công tác c¶ng ÇÒng nên dÎch thuÆt nh»ng tác phÄm hay vŠ væn hóa, nghŒ thuÆt, lÎch sº ViŒt Nam, ra ti‰ng Anh, ti‰ng Pháp. Trong tÜÖng lai con em cûa mình së có tài liŒu džc. Không h†c thì không bi‰t, không bi‰t thì së không yêu. ˜Các bÆc cha chú tìm cách xây m¶t nhà væn hóa, nhÜng n‰u không giáo døc con em Çúng mÙc thì sau này các em së hÕi 'Ña cái này là cái gì vÆy?'... Trong khi Çó chúng ta giáo døc con em Çúng mÙc thì sau này khi chúng làm lÜÖng cao, n‰u  xây m¶t nhà væn hóa tÓn nhiŠu tiŠn mà chúng thích thì chúng có th‹ th¿c hiŒn ÇÜ®c.

     Duy trì, phát triÍn các l§p ViŒt Ng»

                                                                    Nh»ng ÇŠ nghÎ

ñŠ nghÎ v§i ban t° chÙc Ç¥t thêm 1 chû ÇŠ: hÓ sâu trong viŒc ÇÓi thoåi trong cùng m¶t th‰ hŒ (Communication gaps within the same generation.) trong các t° chÙc h¶i thäo s¡p t§i. Anh Vân SÖn vÅn thÜ©ng dí dÕm: Con gái nói có là không, Con gái nói không là có, Con gái nói m¶t là hai, Con gái nói hai là m¶t...

Không hi‹u š nhau, ÇÓi thoåi v§i nhau c¶c c¢n, thô l‡ ho¥c không tåo ÇÜ®c ÇÓi thoåi trong gia Çình ho¥c trong c¶ng ÇÒng gi»a nh»ng ngÜ©i cùng th‰ hŒ cÛng ÇÜa ljn nhiŠu LJ vª và chia rë.

ñÓi thoåi là m¶t nghŒ thuÆt. Mà Çã g†i là nghŒ thuÆt thì n‰u chúng ta không h†c hÕi và luyŒn tÆp thì chúng ta thi‰u m¶t vÛ khí rÃt quan tr†ng Ç‹ thành công trong Ç©i là ñ�C NHÂN TÂM.
Xin cäm Ön quš vÎ.